Ακόμη και το ενδεχόμενο προσωρινής αναστολής της λειτουργίας του Οδοντωτού Σιδηροδρόμου Διακοπτού – Καλαβρύτων εξετάζει η κυβέρνηση, μετά τα συνεχόμενα περιστατικά ακινητοποίησης συρμών και τα προβλήματα που καταγράφονται στην λειτουργία της ιστορικής γραμμής.
Τα επαναλαμβανόμενα συμβάντα έχουν πυροδοτήσει έντονο προβληματισμό για ζητήματα ασφάλειας, συντήρησης και θεσμικής ευθύνης, την ώρα που οι αντιδράσεις από τις τοπικές κοινωνίες κλιμακώνονται.
Την εικόνα επιχείρησε να αποσαφηνίσει ο αναπληρωτής υπουργός Μεταφορών, Κωνσταντίνος Κυρανάκης, κατά τη διάρκεια της χθεσινής δημοσιογραφικής ενημέρωσης, τονίζοντας αρχικά ότι ο Οδοντωτός δεν πρέπει να συγχέεται στη δημόσια συζήτηση με τον κανονικό σιδηρόδρομο, καθώς αποτελεί αυτόνομη τουριστική υποδομή. Μάλιστα όπως ανέφερε, τα περιστατικά που έχουν καταγραφεί εντός του 2025 ανέρχονται συνολικά σε 25 και αναδεικνύουν την ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις.
25 περιστατικά μέσα στο 2025
Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου, έντεκα από τα περιστατικά αφορούσαν αστοχίες στο τροχαίο υλικό, ένα σχετιζόταν με αστοχία της υποδομής, επτά περιστατικά συνδέονται με βράχους και κατολισθήσεις και έξι εντάσσονται σε λοιπές κατηγορίες. Η πλειονότητα αφορά αστοχίες του τροχαίου υλικού, οι οποίες αποδίδονται στη συντήρηση που δεν πραγματοποιείται από τη Hellenic Train. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα επαναλαμβανόμενα φαινόμενα κατολισθήσεων, που σε συνδυασμό με το δύσβατο γεωλογικό ανάγλυφο της περιοχής δημιουργούν πρόσθετους κινδύνους για την ασφαλή λειτουργία της γραμμής.
Παρότι έχουν γίνει εργασίες στο βουνό στο πλαίσιο παρεμβάσεων για τον οδικό άξονα, διαπιστώνεται ότι τα υφιστάμενα πλέγματα προστασίας δεν επαρκούν, καθώς οι βράχοι που αποκολλώνται είναι μεγάλου μεγέθους. Για τον λόγο αυτό έχει αποσταλεί από το υπουργείο επείγουσα επιστολή στο αρμόδιο δασαρχείο, με αίτημα την άμεση εκτέλεση πρόσθετων εργασιών. Όπως ξεκαθάρισε μάλιστα χθες ο κ. Κυρανάκης, εφόσον διαπιστωθεί αυξημένος κίνδυνος, δεν αποκλείεται η λήψη απόφασης ακόμη και για προσωρινό κλείσιμο της γραμμής.
Παρέμβαση ΡΑΣ και σενάρια αναστολής δρομολογίων
Στο φόντο των αντιδράσεων που υπάρχουν μάλιστα από τοπικούς φορείς, η Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων γνωστοποίησε ότι έχει απευθύνει έγγραφο προς τη Hellenic Train, ζητώντας τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων για τη διασφάλιση της ασφαλούς λειτουργίας του Οδοντωτού. Μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται περιλαμβάνεται ακόμη και η μείωση ή η προσωρινή αναστολή δρομολογίων, εφόσον δεν πληρούνται οι απαιτούμενες προδιαγραφές ασφάλειας και ποιότητας υπηρεσιών.
Η ΡΑΣ επισημαίνει ότι, βάσει της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2016/798 και του νόμου 4632/2019, οι υποδομές και τα οχήματα που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για τοπική, ιστορική ή τουριστική εκμετάλλευση δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητά της ως Εθνικής Αρχής Ασφάλειας Σιδηροδρομικών Μεταφορών, αλλά στην ευθύνη του διαχειριστή υποδομής και των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στο συγκεκριμένο δίκτυο. Παράλληλα, υπενθυμίζεται ότι παραμένει σε εκκρεμότητα η θέσπιση ειδικού κανονιστικού πλαισίου για τέτοιου είδους γραμμές.
Οι δήμοι προσφεύγουν στη Δικαιοσύνη
Την ίδια ώρα, οι τοπικές κοινωνίες κλιμακώνουν τις αντιδράσεις τους. Τα δημοτικά συμβούλια Καλαβρύτων και Αιγιαλείας αποφάσισαν, σε έκτακτες συνεδριάσεις, την προσφυγή στη Δικαιοσύνη κατά παντός υπευθύνου για την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στον Οδοντωτό σιδηρόδρομο. Οι αποφάσεις συνοδεύονται από αιχμές περί συστηματικής απαξίωσης της γραμμής, μη τήρησης συμβατικών υποχρεώσεων και σοβαρών κινδύνων για επιβάτες και εργαζόμενους.
Ο δήμαρχος Καλαβρύτων, Θανάσης Παπαδόπουλος, υποστήριξε σε τοπικά μέσα, ότι η Hellenic Train, δεν έχει δώσει επαρκείς εξηγήσεις για τη μείωση των δρομολογίων σε δύο, τη στιγμή που η σύμβαση προβλέπει τρία ζεύγη καθημερινά και πέντε τα Σαββατοκύριακα. Υπενθύμισε ότι η επαναφορά τρίτου δρομολογίου την εορταστική περίοδο διακόπηκε εκ νέου στις αρχές Ιανουαρίου.
Από την πλευρά του Δήμου Καλαβρύτων επισημαίνονται σοβαρές επιπτώσεις στην τοπική οικονομία και τον τουρισμό, με αναφορές σε καθυστερήσεις, επαναλαμβανόμενες μηχανικές βλάβες, καταπτώσεις βράχων και ελλείψεις τεχνικού προσωπικού στο μηχανοστάσιο Διακοπτού. Αντίστοιχα, στον Δήμο Αιγιαλείας, η απόφαση για νομικές ενέργειες ελήφθη με τις ψήφους της πλειοψηφίας, με τον δήμαρχο Παναγιώτη Ανδριόπουλο να δηλώνει ότι η υπομονή της τοπικής κοινωνίας έχει εξαντληθεί και ότι η απαξίωση του Οδοντωτού πλήττει την ιστορική ταυτότητα της περιοχής.
Ιστορικό υπόβαθρο: Ένα έργο-ορόσημο του 19ου αιώνα
Ο Οδοντωτός Σιδηρόδρομος Διακοπτού – Καλαβρύτων αποτελεί ένα από τα πιο εμβληματικά δημόσια έργα της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Η σύμβαση για την κατασκευή και εκμετάλλευσή του υπογράφηκε το 1889 μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και των Σιδηροδρόμων Πειραιώς – Αθηνών – Πελοποννήσου, στο πλαίσιο της μεγάλης προσπάθειας εκσυγχρονισμού της χώρας κατά την περίοδο του Χαρίλαου Τρικούπη. Την κατασκευή ανέλαβε η γαλλική εταιρεία ΑΤΩΝ, ενώ τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν το 1896 από τον Θεόδωρο Δηλιγιάννη.
Η κατασκευή του έργου αποδείχθηκε εξαιρετικά δύσκολη, με τις αρχικές προβλέψεις για ολοκλήρωση σε δέκα μήνες να διαψεύδονται πλήρως. Χρειάστηκαν σχεδόν επτά χρόνια εργασιών στο δύσβατο φαράγγι του Βουραϊκού, με σημαντικές υπερβάσεις κόστους και τεχνικές προκλήσεις που ξεπερνούσαν τα δεδομένα της εποχής. Το κόστος ανήλθε σε 2.873.000 δραχμές, έναντι αρχικού προϋπολογισμού 1.000.000 δραχμών.
Η γραμμή παραδόθηκε στην κυκλοφορία στις 10 Μαρτίου 1896 και για δεκαετίες εξυπηρετούνταν από ατμοκίνητες μηχανές. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 αντικαταστάθηκαν σταδιακά από ντιζελοηλεκτρικές μηχανές Decauville και, μετά την ανακαίνιση της περιόδου 2003–2009, από τους σύγχρονους συρμούς Stadler, που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά από το 2009. Από το 1996, το σύνολο των εγκαταστάσεων του Οδοντωτού έχει χαρακτηριστεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού.
Η γραμμή, μήκους 22,35 χιλιομέτρων και πλάτους 0,75 μέτρων, ξεκινά από το επίπεδο της θάλασσας στο Διακοπτό και καταλήγει στα 720 μέτρα υψόμετρο στα Καλάβρυτα. Είναι η μοναδική οδοντωτή γραμμή στην Ελλάδα και η στενότερη ενεργή οδοντωτή γραμμή δημόσιας υπηρεσίας στον κόσμο, με τμήματα διπλής οδόντωσης και κλίσεις που φθάνουν το 15,2% και τοπικά το 17,5%.