Κάθε φορά που ένα σοβαρό περιστατικό φέρνει στο προσκήνιο τη λειτουργία μιας ιδιωτικής δομής υγείας, η δημόσια συζήτηση καταλήγει γρήγορα στο ίδιο ερώτημα: «είχε άδεια;». Είναι όμως το λάθος πρώτο ερώτημα.
Η άδεια λειτουργίας πιστοποιεί ότι μια δομή πληροί συγκεκριμένες διοικητικές και τεχνικές προϋποθέσεις. Δεν μπορεί από μόνη της να απαντήσει αν κάθε ιατρική πράξη που πραγματοποιείται εκεί είναι κατάλληλη για το συγκεκριμένο επίπεδο υποδομής, στελέχωσης και δυνατότητας αντιμετώπισης επιπλοκών.
Εδώ βρίσκεται ένα από τα σοβαρότερα κενά του ελληνικού συστήματος. Το θεσμικό μας πλαίσιο έχει οικοδομηθεί κυρίως γύρω από κατηγορίες δομών: ιατρείο, πολυϊατρείο, διαγνωστικό εργαστήριο, Μονάδα Ημερήσιας Νοσηλείας, ιδιωτική κλινική. Αυτό που δεν υπάρχει με την απαιτούμενη ενιαία λογική είναι ένας εθνικός, δυναμικός χάρτης που να συνδέει τη συγκεκριμένη ιατρική πράξη με τον κίνδυνό της και, από εκεί, με το περιβάλλον στο οποίο επιτρέπεται να εκτελείται.
Η σωστή αρχιτεκτονική μπορεί να αποτυπωθεί σε μία αλυσίδα:
ιατρική πράξη → επίπεδο κινδύνου → κατάλληλος τύπος δομής → ελάχιστη στελέχωση και εξοπλισμός → απαιτήσεις διαχείρισης επιπλοκών → επιστημονικά υπεύθυνος → αρμόδια εποπτική αρχή → καταγραφή αποτελεσμάτων.
Αυτό δεν σημαίνει περισσότερη γραφειοκρατία. Σημαίνει λιγότερη ασάφεια. Η ταξινόμηση πρέπει να είναι δυναμική, να επικαιροποιείται με τη συμμετοχή των επιστημονικών εταιρειών και να συνδέεται με σαφείς ελάχιστες απαιτήσεις για κάθε κατηγορία κινδύνου. Για τις πράξεις υψηλότερου κινδύνου, η εποπτεία δεν μπορεί να εξαντλείται στον αρχικό έλεγχο της εγκατάστασης.
Η Ελλάδα διαθέτει ήδη σημαντικά κομμάτια αυτής της υποδομής. Υπάρχει θεσμικό πλαίσιο αδειοδότησης και ελέγχου των ιδιωτικών φορέων ΠΦΥ. Το 2026 θεσπίστηκαν το Εθνικό Σύστημα Διακυβέρνησης της Ποιότητας και της Ασφάλειας των Ασθενών και το Παρατηρητήριο Ποιότητας και Ασφάλειας της Υγείας, μαζί με μηχανισμό συστηματικής αναφοράς και διερεύνησης ανεπιθύμητων συμβάντων. Υπάρχει επίσης Εθνικό Μητρώο Ιατρών στον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο.
Η πρόσφατη ανακοίνωση του Υπουργείου Υγείας για τη διασύνδεση των υφιστάμενων μητρώων και τη δυνατότητα του πολίτη να βλέπει τι επιτρέπεται να γίνεται σε κάθε ιατρείο κινείται στη σωστή κατεύθυνση. Η τεχνολογική διασύνδεση, όμως, είναι το μέσο· δεν είναι από μόνη της ο κανόνας. Για να μπορεί μια εφαρμογή να απαντά αξιόπιστα «τι μπορεί και τι δεν μπορεί να γίνει εδώ», πρέπει προηγουμένως να υπάρχει σαφής και διαρκώς επικαιροποιούμενη κανονιστική αντιστοίχιση της ιατρικής πράξης με τον κίνδυνο, τη δομή, τη στελέχωση, τον εξοπλισμό και τις απαιτήσεις αντιμετώπισης επιπλοκών.
Αυτή ακριβώς είναι η πληροφορία που χρειάζεται ο πολίτης: όχι μόνο αν ο γιατρός και η δομή λειτουργούν νόμιμα, αλλά αν η συγκεκριμένη υπηρεσία μπορεί να παρέχεται στο συγκεκριμένο περιβάλλον και υπό ποιες προϋποθέσεις. Η ίδια πληροφορία πρέπει να είναι διαθέσιμη και στην εποπτική αρχή: ποια πράξη πραγματοποιείται, πού, από ποιον, με ποιον εξοπλισμό και με ποιες απαιτήσεις ασφάλειας. Η δημόσια πρόσβαση στην πληροφορία είναι σημαντική· δεν υποκαθιστά όμως την ενεργητική εποπτεία.
Τα δεδομένα μπορούν να βοηθήσουν, αλλά χρειάζεται προσοχή. Η δημοσιοποίηση ποσοστών επιπλοκών χωρίς προσαρμογή για τον κίνδυνο και τη βαρύτητα των περιστατικών ή μικρών αριθμών περιστατικών μπορεί να είναι και παραπλανητική και προβληματική ως προς την ιδιωτικότητα. Χρειάζονται δείκτες που λαμβάνουν υπόψη τον κίνδυνο και τη βαρύτητα κάθε περιστατικού, πραγματική ανωνυμοποίηση, ελάχιστα όρια δημοσίευσης και σαφής διάκριση ανάμεσα στα δεδομένα εποπτείας και στα δεδομένα που είναι κατάλληλα για δημόσια πρόσβαση.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η εξαγγελθείσα χρήση AI agents για τον συνεχή εντοπισμό διαδικτυακών διαφημίσεων που ενδέχεται να παραβιάζουν τη νομοθεσία. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να διευρύνει εντυπωσιακά την ελεγκτική εμβέλεια και να εντοπίζει αποκλίσεις που διαφορετικά θα περνούσαν απαρατήρητες. Δεν μπορεί, όμως, να υποκαταστήσει τον κανονιστικό κανόνα ούτε την τελική ανθρώπινη κρίση. Για να ξέρει ένα σύστημα τι πρέπει να επισημάνει, πρέπει πρώτα να έχει οριστεί με ακρίβεια τι επιτρέπεται, τι απαγορεύεται και πότε απαιτείται περαιτέρω έλεγχος.
Το κρίσιμο ερώτημα για ένα σύγχρονο σύστημα υγείας δεν είναι πλέον απλώς «ποι@ έχει άδεια;». Είναι: «Τι επιτρέπεται να κάνει, πού, υπό ποιες προϋποθέσεις και ποι@ ελέγχει ότι αυτές τηρούνται;» Εκεί βρίσκεται η πραγματική μετάβαση από την αδειοδότηση στην ασφάλεια του ασθενούς.
*Ο Γιάννης Σ. Καλαντζάκης είναι συνιδρυτής της Urban Policy Lab ΑΜΚΕ και ιδρυτής της OLYSIS. Είναι εμπειρογνώμων πολιτικών υγείας, cDPO, LeadAuditorISO 42001 (AIMS) & 27001 και Lead Verifier κατά EU ETS, ISO 14064-1 και ISO 14064-2. #IOwnMyHealthData #OwnYourCity