«Οι βροχοπτώσεις μας έδωσαν λίγο παραπάνω χρόνο για να σχεδιάσουμε πιο ρεαλιστικά τα επόμενα βήματά μας».
Αυτό σημείωσε χαρακτηριστικά ο Πέτρος Βαρελίδης, Γενικός Γραμματέας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, από το βήμα του Aristotelis Climate Forum, αποτυπώνοντας με μία φράση τη σημερινή κατάσταση στο υδροδοτικό σύστημα της Αττικής λόγω της λειψυδρίας.
Ανάσα η αύξηση των αποθεμάτων λόγω βροχών, αλλά προσωρινή
Η αύξηση των αποθεμάτων, όπως εξήγησε, συνιστά μια πολύτιμη, αλλά προσωρινή ανάσα, καθώς τα έργα αντιμετώπισης της λειψυδρίας έχουν μεγάλους χρόνους ωρίμανσης και απαιτούν προσεκτική ιεράρχηση. «Ξέρουμε ότι τώρα βρέχει και τα αποθέματα έχουν αυξηθεί σημαντικά. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι λύσαμε το πρόβλημα. Σημαίνει ότι κερδίσαμε χρόνο», ήταν το μήνυμα που εξέπεμψε.
Τι δείχνουν τα στοιχεία από τους ταμιευτήρες
Τα στοιχεία των ταμιευτήρων επιβεβαιώνουν την εικόνα της συγκυριακής βελτίωσης. Στις 24 Φεβρουαρίου 2026 το συνολικό απόληψιμο απόθεμα των τεσσάρων βασικών ταμιευτήρων που τροφοδοτούν την Αττική διαμορφώθηκε σε 703,6 εκατ. κυβικά μέτρα. Την ίδια ημερομηνία πέρυσι, στις 24 Φεβρουαρίου 2025, το σύνολο ανερχόταν σε 667,5 εκατ. κυβικά μέτρα. Η ετήσια σύγκριση δείχνει αύξηση της τάξης των 36 εκατ. κυβικών μέτρων, ένδειξη ότι οι έντονες βροχοπτώσεις του φθινοπώρου και του χειμώνα ενίσχυσαν το σύστημα.
Ακόμη πιο ενδεικτική είναι η σύγκριση με το καλοκαίρι του 2025. Στις 24 Αυγούστου 2025, στο αποκορύφωμα της πίεσης, το συνολικό απόθεμα είχε υποχωρήσει στα 459 εκατ. κυβικά μέτρα. Από τότε μέχρι σήμερα η ανάκαμψη υπερβαίνει τα 240 εκατ. κυβικά μέτρα.
ΕΥΔΑΠ: Η συγκυρία δεν επιτρέπει εφησυχασμό
Παρά τη σαφή ενίσχυση των αποθεμάτων, η διοίκηση της ΕΥΔΑΠ επιμένει ότι η εικόνα δεν επιτρέπει κανέναν εφησυχασμό και ότι η συγκυρία των βροχοπτώσεων πρέπει να ιδωθεί ως παράθυρο χρόνου και όχι ως λύση. Ο πρόεδρος της εταιρείας Γιώργος Στεργίου ήταν κατηγορηματικός: η σπανιότητα του υδατικού πόρου θα αποτελεί δεδομένο για τις επόμενες δεκαετίες και όποιος θεωρεί ότι οι πρόσφατες βροχές αρκούν για να απομακρυνθεί ο κίνδυνος, «μάλλον εθελοτυφλεί».
Όπως εξήγησε, οι έντονες βροχοπτώσεις δεν μεταφράζονται αυτόματα σε αντίστοιχη αύξηση αξιοποιήσιμων αποθεμάτων. Σε συνθήκες ισχυρών και απότομων πλημμυρικών φαινομένων, μεγάλες ποσότητες νερού δεν προλαβαίνουν να αποθηκευτούν και καταλήγουν στη θάλασσα, επειδή υπερβαίνουν τις δυνατότητες μεταφοράς του υδροδοτικού συστήματος. Έφερε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Εύηνο: ακόμη και όταν οι υπόγειες σήραγγες που συνδέουν τον ταμιευτήρα με τον Μόρνο λειτουργούν στο μέγιστο της δυναμικότητάς τους, οι παροχές σε περιόδους έντονων βροχών μπορεί να είναι υψηλότερες, με αποτέλεσμα να απαιτείται υπερχείλιση. «Δηλαδή, πρακτικά, νερό φεύγει προς τη θάλασσα», σημείωσε, επισημαίνοντας ότι αυτό από μόνο του αποδεικνύει τα όρια του υφιστάμενου συστήματος.
Ανάσα για το σύστημα, αλλά ανάγκη να τρέξουν τα έργα
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον σχετικής αποσυμπίεσης, με τα αποθέματα να έχουν ανακάμψει αλλά την αβεβαιότητα να παραμένει, η κυβέρνηση και η ΕΥΔΑΠ αντιμετωπίζουν τη συγκυρία ως κρίσιμο «παράθυρο» για να τρέξουν τις παρεμβάσεις που επί χρόνια συζητούνται. Το μήνυμα είναι ότι ο χρόνος που κερδήθηκε από τις βροχές δεν πρέπει να χαθεί.
Στον πυρήνα του σχεδιασμού βρίσκεται το μεγάλο υδροδοτικό έργο «Εύρυτος», ένα έργο στρατηγικής σημασίας για τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια υδροδότησης της Αττικής. Με προϋπολογισμό περίπου 535 εκατ. ευρώ, προβλέπει τη μερική εκτροπή των ποταμών Καρπενησιώτη και Κρικελιώτη προς τον ταμιευτήρα του Ευήνου, ενισχύοντας έμμεσα και το σύστημα Μόρνου–Ευήνου που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της υδροδότησης της πρωτεύουσας. Η εκτιμώμενη ετήσια ενίσχυση ανέρχεται σε περίπου 200 εκατ. κυβικά μέτρα νερού, ποσότητα που μπορεί να μεταβάλει ουσιαστικά το ισοζύγιο σε περιόδους παρατεταμένης ξηρασίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι η μεταφορά του νερού θα γίνεται αξιοποιώντας τη φυσική ροή και τη βαρύτητα, περιορίζοντας το ενεργειακό κόστος και το λειτουργικό αποτύπωμα του έργου. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η δημοπράτηση τοποθετείται χρονικά στο καλοκαίρι του 2026, ενώ ο ορίζοντας ολοκλήρωσης εκτείνεται έως το πρώτο εξάμηνο του 2029. Με άλλα λόγια, το «Εύρυτος» δεν είναι ένα έργο άμεσης απόδοσης, αλλά μια επένδυση ανθεκτικότητας για τις επόμενες δεκαετίες. Και ακριβώς γι’ αυτό, η σημερινή συγκυρία των αυξημένων αποθεμάτων αντιμετωπίζεται ως ευκαιρία επιτάχυνσης — ώστε όταν η επόμενη περίοδος ανομβρίας έρθει, το σύστημα να μην βρεθεί ξανά να «μετράει» κυβικά μέτρα υπό πίεση.
Η ενίσχυση του συστήματος μέσω γεωτρήσεων
Παράλληλα, προχωρά η ενίσχυση του συστήματος μέσω γεωτρήσεων. Η Μαυροσουβάλα ήδη αποδίδει περίπου 32 εκατ. κυβικά μέτρα ετησίως, ενώ οι γεωτρήσεις στους Ούγγρους αναμένεται να προσθέσουν περίπου 50 εκατ. κυβικά έως την πλήρη λειτουργία τους το 2026. Στον μέσο ρου του Βοιωτικού Κηφισού, 17 γεωτρήσεις και τρία αντλιοστάσια σχεδιάζεται να αποδίδουν περί τα 45 εκατ. κυβικά μέτρα ετησίως έως το 2027, ενισχύοντας την ασφάλεια τροφοδοσίας μέχρι την ολοκλήρωση των μεγάλων έργων.
Τα εναλλακτικά σενάρια για μονάδες αφαλάτωσης
Ταυτόχρονα, εξετάζονται εναλλακτικά σενάρια για μονάδες αφαλάτωσης, που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως έσχατη γραμμή άμυνας, εφόσον απαιτηθεί. Σε κάθε περίπτωση, τόσο το υπουργείο όσο και η ΕΥΔΑΠ επισημαίνουν ότι η αναβάθμιση των δικτύων, η μείωση των απωλειών και η επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων υδάτων αποτελούν κρίσιμες παράλληλες παρεμβάσεις, χωρίς τις οποίες καμία αύξηση αποθεμάτων δεν μπορεί να αποδώσει πλήρως.
Η σημερινή εικόνα των ταμιευτήρων είναι σαφώς καλύτερη από εκείνη του καλοκαιριού. Η Αττική, ωστόσο, δεν έχει βγει από τη ζώνη κινδύνου. Όπως παραδέχονται αρμόδιοι παράγοντες, οι βροχές προσέφεραν μια πολύτιμη παράταση. Το στοίχημα τώρα είναι να μετατραπεί αυτός ο χρόνος σε υποδομές, πριν η επόμενη περίοδος ανομβρίας επαναφέρει το σύστημα στα όριά του.
Τα όρια αντοχής των υποδομών
Ο Μιχάλης Διακάκης, Επίκουρος Καθηγητής στο ΕΚΠΑ με αντικείμενο τα ακραία φαινόμενα και τις φυσικές καταστροφές, έδωσε το ευρύτερο επιστημονικό πλαίσιο μέσα στο οποίο πρέπει να διαβαστεί τόσο η πρόσκαιρη ανάκαμψη των ταμιευτήρων όσο και η συνολική συζήτηση για τη λειψυδρία. Όπως τόνισε, η Μεσόγειος έχει πλέον τεκμηριωμένα χαρακτηριστεί «hot spot» της κλιματικής αλλαγής, με φαινόμενα πιο έντονα και πιο βίαια σε σχέση με άλλες περιοχές της Ευρώπης. «Η κλιματική αλλαγή εδώ δείχνει τα δόντια της», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η περιοχή βιώνει διαδοχικά και συχνά αλληλοσυνδεόμενα ακραία γεγονότα: καύσωνες, δασικές πυρκαγιές, ραγδαίες βροχοπτώσεις και μεσογειακούς κυκλώνες. Υπενθύμισε μάλιστα ότι σε καμένες περιοχές, όπως στην Πελοπόννησο μετά το 2007, καταγράφηκε τετραπλασιασμός πλημμυρών και εξαπλασιασμός κατολισθήσεων, δείχνοντας πώς τα φαινόμενα δεν λειτουργούν μεμονωμένα αλλά πολλαπλασιαστικά.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ευπάθεια των κρίσιμων υποδομών οι οποίες, όπως εξήγησε, είναι στενά συνδεδεμένες. Όταν πιεστεί ένας τομέας, η πίεση μεταφέρεται αλυσιδωτά και στους υπόλοιπους. «Μπορούμε να ανταπεξέλθουμε όταν είμαστε στις έντονες καταιγίδες ή στις πυρκαγιές. Όταν όμως μπαίνουμε στο φάσμα του ακραίου, αρχίζουμε να αντιμετωπίζουμε σοβαρά προβλήματα», σημείωσε, φέρνοντας ως παράδειγμα τις διαδοχικές κρίσεις που προκάλεσε η κακοκαιρία Daniel, από διακοπές ρεύματος μέχρι προβλήματα ύδρευσης και λειτουργίας νοσοκομείων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόσφατη αύξηση των αποθεμάτων στους ταμιευτήρες της Αττικής δεν μπορεί να ιδωθεί ως επιστροφή στην κανονικότητα, αλλά ως μια προσωρινή ανακούφιση σε ένα περιβάλλον αυξημένης κλιματικής μεταβλητότητας. Με άλλα λόγια, ο χρόνος που κερδήθηκε από τις βροχές αποκτά αξία, μόνο εφόσον μετατραπεί σε πρόληψη, ανθεκτικότητα και έγκαιρο σχεδιασμό, πριν το επόμενο ακραίο επεισόδιο δοκιμάσει ξανά τα όρια του συστήματος.