Το κυκλοφοριακό πρόβλημα στην Αττική αποτελεί εδώ και χρόνια μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της καθημερινότητας για κατοίκους και εργαζόμενους στο λεκανοπέδιο.
Ο Κηφισός, ο βασικός οδικός άξονας της πρωτεύουσας, λειτουργεί σταθερά στα όρια του κορεσμού, με την κίνηση να «κοκκινίζει» σχεδόν καθημερινά και τις καθυστερήσεις να επηρεάζουν όχι μόνο τις μετακινήσεις των πολιτών, αλλά και τη λειτουργία της οικονομίας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η συζήτηση για νέες οδικές υποδομές επανέρχεται δυναμικά, καθώς υπάρχουν έργα που, εφόσον προχωρήσουν, μπορούν να αποσπάσουν σημαντικό μέρος της κυκλοφορίας και να προσφέρουν ουσιαστικές ανάσες.
Κομβικό ρόλο στο να μπορέσουν να ξεκολλήσουν αυτά τα έργα παίζει το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών με τίτλο «Εκσυγχρονισμός και αναβάθμιση μεταφορών», το οποίο τέθηκε σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση. Με τις ρυθμίσεις που προωθούνται, διευκολύνεται ουσιαστικά το πλαίσιο των Πρότυπων Προτάσεων, ενός θεσμού που είχε θεσμοθετηθεί με στόχο την επιτάχυνση των μεγάλων έργων, αλλά στην πράξη παρέμενε σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητος.
Ο κρίσιμος οδικός σχεδιασμός
Ουσιαστικά, με τις νέες τροποποιήσεις επιχειρείται ένας συνολικός εξορθολογισμός της διαδικασίας. Η Επιτροπή Αξιολόγησης Πρότυπων Προτάσεων αποκτά αυξημένες αρμοδιότητες και μεγαλύτερη ευελιξία, καθώς επιλαμβάνεται κάθε πρότασης με βάση τη σειρά προτεραιότητας που η ίδια κρίνει, ανάλογα με τις ανάγκες και τα δεδομένα της κάθε χρονικής περιόδου. Με αυτόν τον τρόπο, αποφεύγονται οι αυτόματες και άκαμπτες διαδικασίες που στο παρελθόν οδηγούσαν σε καθυστερήσεις.
Σε περιπτώσεις που κατατίθενται δύο ή περισσότερες Πρότυπες Προτάσεις με ίδιο ή παρόμοιο αντικείμενο, η Επιτροπή τις εξετάζει ταυτόχρονα. Στόχος είναι να εγκρίνεται εκείνη η πρόταση που κρίνεται πιο σκόπιμη και συμφέρουσα για το Δημόσιο, τόσο σε οικονομικό όσο και σε λειτουργικό επίπεδο, ενώ οι υπόλοιπες απορρίπτονται. Με τον τρόπο αυτόν επιδιώκεται να αποφεύγονται επικαλύψεις και να μην προχωρούν παράλληλα έργα που εξυπηρετούν τον ίδιο σκοπό.
Μία από τις πιο ουσιαστικές αλλαγές αφορά την κατάργηση του χρονικού περιορισμού στην υποβολή Πρότυπων Προτάσεων. Μέχρι σήμερα οι προτάσεις μπορούσαν να κατατεθούν μόνο το πρώτο δεκαπενθήμερο κάθε τριμήνου, κάτι που στην πράξη λειτουργούσε αποτρεπτικά και προκαλούσε μεγάλες καθυστερήσεις. Πλέον, η υποβολή μπορεί να γίνεται οποτεδήποτε μέσα στο έτος, δίνοντας μεγαλύτερη ευελιξία στους οικονομικούς φορείς και επιτρέποντας την ταχύτερη ωρίμανση των έργων.
Παράλληλα, καταργείται και ο κανόνας της χρονικής προτεραιότητας εξέτασης. Η σειρά με την οποία εξετάζονται οι Πρότυπες Προτάσεις δεν εξαρτάται πλέον από το πότε κατατέθηκαν, αλλά από το πόσο ώριμες και αναγκαίες κρίνονται σε κάθε χρονική στιγμή. Αυτό δίνει τη δυνατότητα στην Επιτροπή να προωθεί κατά προτεραιότητα έργα που μπορούν να δώσουν άμεσες λύσεις σε πιεστικά προβλήματα, όπως το κυκλοφοριακό.
Στο ίδιο πλαίσιο, θεσπίζεται κατώτατο όριο για τα έξοδα προετοιμασίας των Πρότυπων Προτάσεων, ώστε αυτά να κινούνται σε εύλογα επίπεδα και να αποφεύγονται υπερβολικές απαιτήσεις. Επιπλέον, καταργούνται οι ειδικοί κανόνες που ίσχυαν μέχρι σήμερα για τη διαδικασία ανάθεσης συμβάσεων μετά την έγκριση μιας Πρότυπης Πρότασης, όσον αφορά τις ελάχιστες προθεσμίες υποβολής εκδηλώσεων ενδιαφέροντος και προσφορών. Στόχος είναι να περιοριστεί ο χρόνος που απαιτείται για να περάσει ένα έργο από τη φάση της έγκρισης στη φάση της υλοποίησης.
Ποιος είναι ο νέος αυτοκινητόδρομος που θα βοηθήσει στην αποσυμφόρηση του Κηφισού
Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον, το έργο που συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για την αποσυμφόρηση του Κηφισού είναι ο νέος αυτοκινητόδρομος Ελευσίνα-Οινόφυτα. Πρόκειται για Πρότυπη Πρόταση που έχει κατατεθεί από τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ και αφορά τη δημιουργία ενός νέου οδικού άξονα μήκους περίπου 45 χιλιομέτρων. Ο δρόμος θα ξεκινά από το δυτικό άκρο της Αττικής Οδού, στην περιοχή της Ελευσίνας, και θα καταλήγει στα Οινόφυτα, προσφέροντας μια εναλλακτική διαδρομή για την κίνηση από και προς τη βόρεια Αττική.
Η σημασία του άξονα Ελευσίνα-Οινόφυτα εντοπίζεται κυρίως στη διαμπερή κυκλοφορία και στα βαρέα οχήματα. Σήμερα, μεγάλος αριθμός φορτηγών που κινούνται από τα δυτικά της Αττικής και το λιμάνι του Πειραιά προς τη Βόρεια Ελλάδα διέρχεται αναγκαστικά από τον Κηφισό, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο έναν ήδη κορεσμένο δρόμο. Με την υλοποίηση του νέου άξονα, ένα σημαντικό μέρος αυτής της κυκλοφορίας θα μπορούσε να εκτραπεί εκτός του αστικού ιστού, μειώνοντας την πίεση στον Κηφισό και βελτιώνοντας τη ροή της κίνησης.
Δεύτερο κρίσιμο έργο οι επεκτάσεις της Αττικής Οδού
Δεύτερο κρίσιμο έργο είναι οι επεκτάσεις της Αττικής Οδού, στις οποίες περιλαμβάνεται και η Σήραγγα Ηλιούπολης, πρόταση της κοινοπραξίας ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ - AKTOR - ΑΒΑΞ. Συγκεκριμένα, η Σήραγγα Ηλιούπολης, η οποία βρίσκεται εδώ και χρόνια στον σχεδιασμό του Ρυθμιστικού Σχεδίου της Αθήνας, θεωρείται ο «χαμένος κρίκος» για την ολοκλήρωση ενός ελεύθερου οδικού δακτυλίου γύρω από την πρωτεύουσα. Το έργο αφορά την κατασκευή αστικής σήραγγας που θα συνδέει τον Καρέα με τη Λεωφόρο Βουλιαγμένης, καθώς και την ανισοπεδοποίηση της Βουλιαγμένης έως το Ελληνικό.
Αν και η Σήραγγα Ηλιούπολης δεν συνδέεται άμεσα με τον Κηφισό, εκτιμάται ότι θα λειτουργήσει συμπληρωματικά, προσφέροντας νέες εναλλακτικές διαδρομές προς τα νότια και ανατολικά προάστια. Με τον τρόπο αυτόν, μπορεί να αποσπάσει κυκλοφορία τόσο από την Αττική Οδό όσο και έμμεσα από τον Κηφισό, ενώ παράλληλα αποσυμφορεί τον Καρέα, έναν οδικό κόμβο που επίσης παρουσιάζει σημάδια κορεσμού.
Στο ίδιο πακέτο περιλαμβάνεται η επέκταση της Αττικής Οδού έως το λιμάνι της Ραφήνας, μήκους περίπου 13 χιλιομέτρων, που θα συνδέσει το δεύτερο μεγαλύτερο λιμάνι της Αττικής με το αεροδρόμιο και τον δακτύλιο ταχείας κυκλοφορίας. Η παρέμβαση αυτή εκτιμάται ότι θα μειώσει σημαντικά τους χρόνους μετακίνησης και θα αποσυμφορήσει τους οδικούς άξονες της Ανατολικής Αττικής. Παράλληλα, η επέκταση προς το Λαύριο στοχεύει στη βελτίωση της πρόσβασης σε ένα ακόμη στρατηγικής σημασίας λιμάνι, περιορίζοντας τα σημεία συμφόρησης και ενισχύοντας τη συνολική λειτουργικότητα του οδικού δικτύου.
Η επέκταση της Λεωφόρου Κύμης
Ένα ακόμη έργο που θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό για την καθημερινή κυκλοφορία είναι η επέκταση της Λεωφόρου Κύμης. Ο διαγωνισμός για την υλοποίησή του ξεκίνησε το 2022 από το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, με μειοδότη το σχήμα ΤΕΡΝΑ-AKTOR. Το έργο αφορά τη σύνδεση της Αττικής Οδού με την Εθνική Οδό Αθηνών-Λαμίας μέσω ενός νέου κλειστού αυτοκινητόδρομου μήκους περίπου 3,8 χιλιομέτρων, με το συνολικό μήκος να φτάνει τα 4,2 χιλιόμετρα μαζί με την προαίρεση.
Η ολοκλήρωση της επέκτασης της Λεωφόρου Κύμης εκτιμάται ότι θα βελτιώσει σημαντικά την κυκλοφορία στον κόμβο της Μεταμόρφωσης και θα αποσυμφορήσει τον Κηφισό, προσφέροντας μια εναλλακτική διαδρομή για τα οχήματα που κινούνται από και προς τα βόρεια προάστια. Παράλληλα, προωθούνται διορθωτικές παρεμβάσεις στην είσοδο και έξοδο του κόμβου, με στόχο την αύξηση της ωριαίας χωρητικότητας.
Ωστόσο, το έργο παραμένει σε εκκρεμότητα, καθώς εκκρεμεί τόσο η εξασφάλιση της χρηματοδότησης όσο και η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, μετά την προσφυγή του Δήμου Ηρακλείου, ο οποίος ζητάει μεγαλύτερο μήκος υπογειοποίησης του δρόμου.
Συνολικά, αυτά έργα, σε συνδυασμό με τις αλλαγές στο πλαίσιο των Πρότυπων Προτάσεων, συνθέτουν έναν κρίσιμο οδικό σχεδιασμό που μπορεί να αλλάξει σταδιακά την εικόνα του κυκλοφοριακού στην Αττική. Το ζητούμενο, πλέον, είναι οι θεσμικές αλλαγές να εφαρμοστούν στην πράξη, ώστε έργα που για χρόνια παρέμεναν στα χαρτιά να μπορέσουν να περάσουν στο επόμενο στάδιο και να αρχίσουν να δίνουν λύσεις σε ένα πρόβλημα που ταλαιπωρεί καθημερινά τους πολίτες.