Το «κουρμπάνι» στο Καλαμπάκι Δράμας του δήμου Δοξάτου, αποτελεί μια ζωντανή έκφραση της συλλογικής μνήμης και ταυτότητας της κοινότητας.
Το εθιμο είναι εγγεγραμμένο από το 2023 στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.
Κάθε χρόνο, στις 18 Ιανουαρίου, ανήμερα της εορτής του Αγίου Αθανασίου, τρεις γενιές κατοίκων συναντώνται για να τιμήσουν το έθιμο που ξεκίνησε πριν από έναν αιώνα από τους Κρυονερίτες πρόσφυγες.
Εθιμο ενός αιώνα στη Δράμα από τους Κρυονερίτες πρόσφυγες
Η πρόεδρος του Μορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου (ΜΠΣ) Καλαμπακίου Αθανασία Θεοδωρίδου, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, επισημαίνει τη μεγάλη σημασία του κουρμπανιού για την τοπική κοινότητα: «Το κουρμπάνι δεν είναι απλώς ένα πανηγύρι. Είναι η ετήσια υπόσχεση ότι η παράδοση ζει, ότι οι δεσμοί των κατοίκων γίνονται ισχυρότεροι και πως η μνήμη των προγόνων μας παραμένει ζωντανή. Κάθε χρόνο, μικροί και μεγάλοι συγκεντρωμένοι γιορτάζουμε την κοινή μας ιστορία».
Η παράδοση του κουρμπανιού ήρθε στο Καλαμπάκι αυτούσια από τους Κρυονερίτες πρόσφυγες και διατηρήθηκε μέσα σε έναν αιώνα ως βασικό στοιχείο της κοινωνικής ζωής. Αρχικά, η θυσία γινόταν με ελάφι, αλλά λόγω ιστορικών γεγονότων και παραδόσεων που εξελίχθηκαν, στη θέση του χρησιμοποιήθηκαν ταύροι και αγελάδες. Από το 1979, η ευθύνη του εθίμου περνά στον Μορφωτικό Πολιτιστικό Σύλλογο Καλαμπακίου, που εξασφαλίζει την καθολική συμμετοχή και τη διατήρηση της παράδοσης.
Η κ. Θεοδωρίδου εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ πως «το κουρμπάνι αποτελεί το μεγαλύτερο κοινωνικό γεγονός του χωριού. Είναι η στιγμή που όλοι οι κάτοικοι, μικροί και μεγάλοι, συγκεντρώνονται για να μοιραστούν την ίδια εμπειρία, να συνεργαστούν και να γιορτάσουν τη ζωή. Η συλλογική συμμετοχή διασφαλίζει και εξασφαλίζει πως η παράδοση δεν χάνεται».
Η διαδικασία για την υλοποίηση αυτής της μεγάλης γιορτής ξεκινά μέρες πριν. Τα καζάνια πλένονται, τα φλόγιστρα ελέγχονται, ο χώρος καθαρίζεται και περιποιείται, ενώ συγκεντρώνονται ξύλα για τη φωτιά. Παράλληλα, οι κουρμπαντζήδες και τα μέλη του συλλόγου, επισκέπτονται τα σπίτια των κατοίκων για τη λεγόμενη «γύρα», συλλέγοντας προσφορές σε σιτάρι, καλαμπόκι και χρήματα που θα χρησιμοποιηθούν για την αγορά των ζώων και των υλικών.
Το κουρμπάνι είναι μια συλλογική προσπάθεια των κατοίκων
«Η “γύρα” δεν είναι απλώς συλλογή υλικών», τονίζει η πρόεδρος του ΜΠΣ Καλαμπακίου και εξηγεί: «Είναι η στιγμή που οι δεσμοί της κοινότητας δυναμώνουν. Κάθε σπίτι που ανοίγει την πόρτα του, κάθε προσφορά που δίνεται, μικρή ή μεγάλη, επιβεβαιώνει πως η παράδοση είναι ζωντανή και ότι η κοινότητα παραμένει ενωμένη».
Την παραμονή της γιορτής, η προετοιμασία κορυφώνεται. Τα καζάνια γεμίζουν με κρέας και πλιγούρι, ενώ οι εθελοντές εργάζονται όλη τη νύχτα για να εξασφαλίσουν ότι η φωτιά στα καζάνια θα παραμείνει σταθερή, το κρέας θα ξαφριστεί σωστά και ο ζωμός θα είναι καθαρός. Η νύχτα του κουρμπανιού γεμίζει με γέλια, πειράγματα και τους ήχους των ζουρνάδων.
Με το πρώτο φως της μέρας, οι καμπάνες καλούν τους κατοίκους στην πανηγυρική Θεία Λειτουργία. Μετά την απόλυση, ο ιερέας θα ευλογήσει τα καζάνια με το φαγητό. Ο Μητροπολίτης Δράμας κ. Δωρόθεος ήταν αυτός που φέτος, μετά την τέλεση της Θείας Λειτουργίας, ευλόγησε το παραδοσιακό κουρμπάνι, δίνοντας τις ευχές του σε όλους τους εορτάζοντες, στους κουρμπανατζήδες, αλλά και στα μέλη του ΜΠΣ Καλαμπακίου, για τη διατήρηση του παραδοσιακού εθίμου.
Αμέσως μετά ξεκινάει η διανομή του φαγητού σε όλον τον κόσμο. Είναι η στιγμή που το γλέντι γεμίζει την πλατεία και τις ταβέρνες του χωριού με μουσική και χορό. Οι κάτοικοι και οι επισκέπτες συνδέονται, μοιράζονται το κέφι και γιορτάζουν μαζί την κοινή τους παράδοση.
Η κ. Θεοδωρίδου σημειώνει πως «η συμμετοχή του κόσμου, η χαρά στα πρόσωπα των νέων και των παλιών κατοίκων, η αίσθηση ότι όλοι είμαστε μέρος της ίδιας ιστορίας, είναι που κάνει το κουρμπάνι μοναδικό. Δεν είναι μόνο η παρασκευή του φαγητού, αλλά η εμπειρία της κοινότητας, η συλλογική μνήμη, η αίσθηση πως ζούμε μαζί ένα γεγονός που μας ενώνει».
Το κουρμπάνι στο προσφυγικό Καλαμπάκι Δράμας, είναι κάτι περισσότερο από ένα πανηγύρι, είναι ζωντανή ιστορία, συλλογική μνήμη και κοινωνικός δεσμός που κρατά μια ολόκληρη κοινότητα ενωμένη, για πάνω από έναν αιώνα. «Κάθε χρόνο, η κοινότητά μας ενώνεται και η παράδοση συνεχίζει να ανθίζει. Οι δεσμοί των κατοίκων γίνονται ισχυρότεροι, οι νεότερες γενιές μαθαίνουν την ιστορία τους και όλοι μαζί θυμόμαστε και τιμούμε όσα μας κληροδότησαν οι πρόγονοί μας», καταλήγει η κ. Θεοδωρίδου.
Τις φωτογραφίες παραχώρησε ο ΜΠΣ Καλαμπακίου
ΑΠΕ-ΜΠΕ