Στα χρόνια της Κατοχής, οι περαστικοί απέφευγαν ακόμη και το πεζοδρόμιο μπροστά από το κτίριο της οδού Κοραή 4. Περνούσαν απέναντι.
Το κτίριο της Εθνικής Ασφαλιστικής είχε επιταχθεί από τις γερμανικές δυνάμεις και στέγαζε την Κομαντατούρ, το γερμανικό Φρουραρχείο.
Στα υπόγειά του, το αντιαεροπορικό καταφύγιο είχε μετατραπεί σε χώρο κράτησης. Εκεί οδηγούνταν συλληφθέντες, οι οποίοι παρέμεναν συνήθως από μία έως τριάντα ημέρες, πριν μεταφερθούν σε άλλους τόπους κράτησης, σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, στις φυλακές Αβέρωφ, στο Χαϊδάρι ή στην Καισαριανή.
Σήμερα, οι τοίχοι διασώζουν τις προσωπικές μαρτυρίες τους. Ονόματα και ημερομηνίες, σύντομα μηνύματα, πρόσωπα, μουσικές νότες, κιθάρες, καράβια και τραμ συνθέτουν ένα αποσπασματικό αρχείο της ζωής μέσα στα κρατητήρια.
Η ιστορία χαραγμένη στους τοίχους
Ιδιαίτερα στο δεύτερο υπόγειο, όπου διατηρείται αυτούσιο το στρώμα του 1944, σώζονται ακιδογραφήματα: επιγραφές και σχέδια που χάραξαν πρόχειρα οι κρατούμενοι στους τοίχους.
Μόνο στις σωζόμενες επιγραφές έχουν καταγραφεί 239 ονόματα, τα περισσότερα από το 1944. Πρόκειται, ωστόσο, για ένα μικρό μέρος των ανθρώπων που πέρασαν από εκεί. Ο συνολικός αριθμός των κρατουμένων παραμένει άγνωστος.
Η ανασύνθεση της ιστορίας του χώρου βασίζεται σε αυτά τα χαράγματα, σε μαρτυρίες ανθρώπων που κρατήθηκαν στα υπόγεια, αλλά και στα ευρήματα που διασώθηκαν: μικροαντικείμενα, προσωπικές σημειώσεις και σελίδες από γερμανικά ημερολόγια. Τα διαθέσιμα στοιχεία αφήνουν ακόμη πολλά κενά για τη λειτουργία των κρατητηρίων κατά την Κατοχή.
Έξι μέτρα κάτω από την πόλη
Τα υπόγεια βρίσκονται έξι μέτρα κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. Η κατασκευή τους ως αντιαεροπορικού καταφυγίου επέτρεπε την πλήρη απομόνωση των κρατουμένων από τον έξω κόσμο.
Βαριές, συμπαγείς και αεροστεγείς σιδερένιες πόρτες, κατασκευασμένες προπολεμικά από γερμανική εταιρεία, έκλειναν τις προσβάσεις και στα δύο υπόγεια. Τα παράθυρα προς τους φωταγωγούς διέθεταν διπλά, συμπαγή σιδερένια παραθυρόφυλλα.
Πάνω σε ορισμένες πόρτες παραμένουν τα σημάδια των δύο πλευρών: από τη μεριά των φρουρών αγκυλωτοί σταυροί και από τη μεριά των κρατουμένων οι λέξεις «νερό», «χωρίς νερό», «θέλω νερό».
Η επίσκεψη στον χώρο φέρνει τον επισκέπτη αντιμέτωπο με αυτές τις λιτές καταγραφές της αγωνίας. Οι χαραγμένες λέξεις και τα σχέδια διατηρούν κάτι από την παρουσία των ανθρώπων που βρέθηκαν εκεί, περιμένοντας να μάθουν πού θα οδηγούνταν.
Τα αντικείμενα που διασώθηκαν
Στο πρώτο υπόγειο, οι θάλαμοι Ι και ΙΙ πιθανότατα δεν χρησιμοποιήθηκαν ως χώροι κράτησης. Σήμερα φιλοξενούν ευρήματα και τεκμήρια από την περίοδο της Κατοχής.
Ανάμεσά τους βρίσκονται η ναζιστική σημαία που κυμάτιζε στον τελευταίο όροφο του κτιρίου, μια πόρτα από τα κρατητήρια της Γκεστάπο στην οδό Μέρλιν, μια χειροπέδη και μια σφαίρα που εντοπίστηκε σφηνωμένη σε ξύλινο πλαίσιο.
Εκτίθενται επίσης αντικείμενα που άφησαν πίσω τους οι κρατούμενοι: πακέτα τσιγάρων, σπίρτα, καραμέλες και μεταλλικά κύπελλα. Ανάμεσα στα ευρήματα ξεχωρίζει ένα ακέραιο γράμμα κρατουμένου, μέσα σε αυτοσχέδιο φάκελο, που βρέθηκε κρυμμένο σε κούφωμα πόρτας.
Μαζί με τα χαράγματα στους τοίχους, αυτά τα μικρά αντικείμενα διασώζουν τις προσωπικές ιστορίες ενός τόπου εγκλεισμού στην καρδιά της Αθήνας.