Η σημαντική πρόοδος στη θεραπεία του καρκίνου τις τελευταίες δεκαετίες έχει βελτιώσει ουσιαστικά την επιβίωση σε πολλές μορφές της νόσου.
Καθώς όλο και περισσότεροι ασθενείς ζουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα με ή μετά τον καρκίνο, αποκτά ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο η αποτελεσματική αντιμετώπιση της κακοήθειας, αλλά και η προστασία της καρδιαγγειακής τους υγείας.
Αυτός είναι και ένας από τους βασικούς στόχους της σύγχρονης Καρδιο-Ογκολογίας: να αναγνωρίζει έγκαιρα τους ασθενείς που έχουν αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο και, όπου είναι δυνατόν, να προλαμβάνει τις επιπλοκές πριν αυτές εμφανιστούν.
Μία από αυτές τις επιπλοκές είναι η θρόμβωση. Η σχέση του καρκίνου με τη φλεβική θρόμβωση είναι γνωστή και έχει μελετηθεί εκτενώς. Σήμερα διαθέτουμε εργαλεία για να εκτιμήσουμε ποιοι ασθενείς κινδυνεύουν περισσότερο και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, να εφαρμόσουμε προληπτικές στρατηγικές.
«Γνωρίζουμε, ωστόσο, πολύ λιγότερα για την αρτηριακή θρόμβωση που σχετίζεται με τον καρκίνο», εξηγεί σήμερα στο iefimerida η Μαρία Δρακοπούλου, καρδιολόγος της Α’ πανεπιστημιακής καρδιολογικής κλινικής και υπεύθυνη της Μονάδας Συγγενών Καρδιοπαθειών και Πνευμονικής Υπέρτασης του νοσοκομείου της Αθήνας «Ιπποκράτειο», η οποία συμπληρώνει: «Πρόκειται για θρομβωτικά επεισόδια που εκδηλώνονται στο αρτηριακό δίκτυο και μπορεί να προκαλέσουν έμφραγμα του μυοκαρδίου ή άλλο οξύ στεφανιαίο σύνδρομο, ισχαιμικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο ή θρόμβωση σε άλλες αρτηρίες του οργανισμού. Μέχρι πρόσφατα, μεγάλο μέρος των διαθέσιμων στοιχείων προερχόταν από αναδρομικές μελέτες ή από αναλύσεις που δεν είχαν σχεδιαστεί ειδικά για τη συστηματική καταγραφή και αξιολόγηση αυτών των επεισοδίων».
Κατά συνέπεια, σύμφωνα πάντα με την Μαρία Δρακοπούλου, σημαντικά ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα:
Πόσο συχνά εμφανίζεται η αρτηριακή θρόμβωση στους ασθενείς με καρκίνο; Σε ποια χρονική περίοδο, σε σχέση με τη διάγνωση της νόσου και την έναρξη της αντικαρκινικής θεραπείας, είναι υψηλότερος ο κίνδυνος; Πώς μπορούμε να εντοπίζουμε εγκαίρως τους ασθενείς που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο, ώστε να εφαρμόζουμε αποτελεσματικότερες στρατηγικές πρόληψης και θεραπείας; Και, τέλος, ποια είναι η βέλτιστη αντιθρομβωτική αγωγή για αυτούς τους ασθενείς;
Στην απάντηση αυτών των ερωτημάτων επικεντρώνεται το διεθνές δίκτυο COMPASS–Arterial Cancer-Associated Thrombosis (COMPASS-ARTeCAT), το οποίο συντονίζεται από το Κέντρο Θρόμβωσης της ερευνητικής ομάδας Cancer, Vessels, Biology and Therapeutics (CaVITE) του CRSA INSERM U938–Sorbonne Université στο Παρίσι. Η μελέτη εντάσσεται σε ένα ευρύτερο διεθνές επιστημονικό πρόγραμμα για την αρτηριακή θρόμβωση που σχετίζεται με τον καρκίνο.
Η Μαρία Δρακοπούλου μας εξηγεί επίσης ότι «στόχος του προγράμματος είναι η βαθύτερη κατανόηση του φαινομένου και, κυρίως, η ανάπτυξη αποτελεσματικών στρατηγικών για την έγκαιρη αναγνώριση των ασθενών υψηλού κινδύνου, την εξατομίκευση της αντιθρομβωτικής αγωγής και την πρόληψη των αρτηριακών θρομβωτικών επεισοδίων. Στο δίκτυο συμμετέχει η ερευνητική ομάδα μας, υπό τη διεύθυνση του Καθηγητή Καρδιολογίας Κωνσταντίνου Τούτουζα (Α΄ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική του ΕΚΠΑ, Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Αθηνών). Η οποία υλοποίησε την κλινική μελέτη COMPASS-ARTeCAT, μια προοπτική, πολυκεντρική μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε πέντε κέντρα στην Ελλάδα και συμπεριέλαβε 1.064 ασθενείς με ενεργό καρκίνο».
Τα αποτελέσματα της μελέτης παρουσιάστηκαν ως προφορικές ανακοινώσεις στο συνέδριο της International Society on Thrombosis and Haemostasis (ISTH), στο Παρίσι, στις 11 Ιουλίου 2026, καθώς και στο ESC Congress 2026, στο Μόναχο, στις 29 Αυγούστου, στο πλαίσιο της συνεδρίας Late-Breaking Clinical Science στην Καρδιο-Ογκολογία.
Τι έδειξε η μελέτη
Η Μαρία Δρακοπούλου μας περιγράφει αναλυτικά, αλλά με σαφήνεια και κατανοητά σε ποια ευρήματα κατέληξε η εν λόγω μελέτη:
«Οι ασθενείς παρακολουθήθηκαν για έναν χρόνο και στο διάστημα αυτό καταγράφηκαν 85 αρτηριακά θρομβωτικά επεισόδια. Μέσα στον πρώτο χρόνο, περίπου 1 στους 13 ασθενείς εμφάνισε αρτηριακή θρόμβωση. Ο κίνδυνος ήταν ήδη εμφανής από τους πρώτους μήνες, με την επίπτωση να φτάνει το 4,5% στους τρεις μήνες και το 5,9% στους έξι μήνες. Περίπου τα μισά επεισόδια ήταν οξέα στεφανιαία σύνδρομα, ενώ καταγράφηκαν επίσης ισχαιμικά εγκεφαλικά επεισόδια και θρομβώσεις σε άλλες αρτηρίες. Ίσως όμως το σημαντικότερο εύρημα της μελέτης δεν είναι μόνο πόσο συχνά εμφανίζεται η αρτηριακή θρόμβωση, αλλά ποιοι ασθενείς φαίνεται να κινδυνεύουν περισσότερο.
Η μεγαλύτερη ηλικία, το ενεργό κάπνισμα και η παχυσαρκία συνδέθηκαν ανεξάρτητα με αυξημένο κίνδυνο. Παράλληλα, σημαντικό ρόλο είχε η γενικότερη λειτουργική κατάσταση του ασθενούς, καθώς και συγκεκριμένες αντικαρκινικές θεραπείες, όπως οι αντιαγγειογενετικοί παράγοντες, αλλά και η χορήγηση παραγόντων που διεγείρουν την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων. Η λήψη αντιαιμοπεταλιακής αγωγής κατά την ένταξη στη μελέτη αναδείχθηκε επίσης ως ανεξάρτητος δείκτης αυξημένου κινδύνου, εύρημα που πιθανότατα αντανακλά μεγαλύτερο προϋπάρχον καρδιαγγειακό φορτίο και όχι επιβλαβή επίδραση της ίδιας της θεραπεία».
Συνεπώς, μας λέει η Μαρία Δρακοπούλου «τα ευρήματα δείχνουν ότι η αρτηριακή θρόμβωση στον καρκίνο δεν έχει μία μόνο αιτία. Φαίνεται να προκύπτει από τη συνύπαρξη της προϋπάρχουσας καρδιαγγειακής ευπάθειας με τις ιδιαίτερες βιολογικές επιδράσεις του καρκίνου και ορισμένων θεραπειών. Ο καρκίνος μπορεί να ενισχύσει την πήξη και τη φλεγμονή, να επηρεάσει το εσωτερικό τοίχωμα των αγγείων και να ενεργοποιήσει μηχανισμούς που ευνοούν τον σχηματισμό θρόμβων».
Το σημαντικότερο μήνυμα είναι η πρόληψη
Τα ευρήματα της COMPASS-ARTeCAT ανοίγουν τον δρόμο για μια πιο στοχευμένη προσέγγιση στην πρόληψη της αρτηριακής θρόμβωσης στους ασθενείς με ενεργό καρκίνο. Η αναγνώριση των παραγόντων που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο μπορεί να βοηθήσει στον έγκαιρο εντοπισμό των ασθενών που χρειάζονται στενότερη παρακολούθηση και πιο εξατομικευμένη πρόληψη.
Μάλιστα, η ίδια η Μαρία Δρακοπούλου μας εξηγεί την σημασία των ως άνω διαπιστώσεων, σχετικά με την πρόληψη, το βασικό μήνυμα, δηλαδή:
«Η συστηματική αντιμετώπιση των τροποποιήσιμων καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου —όπως το κάπνισμα, η παχυσαρκία, η αρτηριακή υπέρταση, η δυσλιπιδαιμία και ο σακχαρώδης διαβήτης— αποτελεί σημαντικό μέρος αυτής της προσέγγισης. Η καρδιαγγειακή πρόληψη μπορεί έτσι να εντάσσεται από νωρίς στη συνολική φροντίδα του ασθενούς με καρκίνο.
Το επόμενο βήμα είναι η ανάπτυξη ειδικών μοντέλων πρόβλεψης του κινδύνου αρτηριακής θρόμβωσης. Ο συνδυασμός καρδιαγγειακών παραγόντων με χαρακτηριστικά της κακοήθειας, τη γενική κατάσταση του ασθενούς, την αντικαρκινική θεραπεία και πιθανώς βιοδείκτες μπορεί να επιτρέψει ακριβέστερη εκτίμηση του ατομικού κινδύνου».
Εν κατακλείδι, η καρδιολόγος του «Ιπποκράτειου» της Αθήνας εξηγεί συμπερασματικά στο iefimerida ότι «σε αυτή την κατεύθυνση, οι σύγχρονες μέθοδοι ανάλυσης δεδομένων και η τεχνητή νοημοσύνη (artificial intelligence, AI) μπορούν να συμβάλουν στην αναγνώριση σύνθετων προτύπων κινδύνου και στην ανάπτυξη πιο εξατομικευμένων στρατηγικών πρόληψης. Τα μοντέλα αυτά θα πρέπει να επικυρωθούν σε διαφορετικούς πληθυσμούς πριν ενταχθούν στην καθημερινή κλινική πράξη. Στόχος είναι να μπορούμε στο μέλλον όχι μόνο να αναγνωρίζουμε την αρτηριακή θρόμβωση, αλλά να προβλέπουμε ποιοι ασθενείς κινδυνεύουν περισσότερο και να παρεμβαίνουμε έγκαιρα για την πρόληψή της».