Από την δεκαετία του 1960 μέχρι και τα τέλη του ‘80, τα ξενοδοχεία «ΧΕΝΙΑ» (Ξενία) υπήρξαν ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της τουριστικής και αρχιτεκτονικής ταυτότητας της Ελλάδας.
- Η Ελληνική Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου (ΕΤΑΔ) υλοποιεί στρατηγικό σχέδιο αναβίωσης για 29 ιστορικά ακίνητα «Ξενία», μέσω μακροχρόνιων μισθώσεων σε ιδιώτες
- Η ΕΤΑΔ δρομολόγησε νέους διαγωνισμούς για τα Ξενία Βυτίνας, Κομοτηνής και Κοζάνης. Παράλληλα, υπέγραψε συμβάσεις μίσθωσης για το Ξενία Ουρανούπολης και το Ξενία Καρτερού στο Ηράκλειο, θέτοντάς τα σε τροχιά αξιοποίησης.
- Το πρόγραμμα «Ξενία» αποτέλεσε μεταπολεμικό εγχείρημα που ξεκίνησε το 1951 με κεφάλαια του Σχεδίου Μάρσαλ και σταμάτησε με την παραίτηση του αρχιτέκτονα Άρη Κωνσταντινίδη, το 1967
- Η επικράτηση του μαζικού τουρισμού και η κακή διαχείριση οδήγησαν στην παρακμή, με το τελευταίο κρατικό ξενοδοχείο να κλείνει το 1997
Τα ΧΕΝΙΑ πρωταγωνιστούσαν στις τουριστικές καμπάνιες της Ελλάδας στο εξωτερικό και αποτελούσαν το σκηνικό για πολλές σκηνές του χρυσού ελληνικού κινηματογράφου.
Άρχισαν να παρακμάζουν στις αρχές των 90’s και για τις επόμενες δεκαετίες θύμιζαν απομεινάρι του παρελθόντος: τα εμβληματικά κτίρια βρίσκονται διάσπαρτα σε όλη τη χώρα, κάποια σε λειτουργία, άλλα εγκαταλελειμμένα και άλλα σε αναζήτηση νέας χρήσης.
Σήμερα, μέσα την Ελληνική Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου (ΕΤΑΔ) τα ιστορικά ξενοδοχεία ξαναπαίρνουν ζωή και επανέρχονται δυναμικά στο επίκεντρο της αναπτυξιακής πολιτικής για τον τουρισμό.
Σχέδιο αναβίωσης για 29 ιστορικά Ξενία
Τα ΧΕΝΙΑ χτίστηκαν μεταπολεμικά , ως οι πρώτοι πρεσβευτές της ελληνικής φιλοξενίας και του μοντέρνου design, στα πιο προνομιακά σημεία ιστορικού ενδιαφέροντος της περιφέρειας, ενσωματωμένα στο ανάγλυφο και την ιστορία κάθε περιοχής.
Η Ελληνική Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου (ΕΤΑΔ) διαχειρίζεται σήμερα συνολικά 29 ακίνητα, πρώην ξενοδοχεία και τουριστικά περίπτερα, υλοποιώντας πρόγραμμα μακροχρόνιων μισθώσεων σε ιδιώτες επενδυτές για την αποκατάσταση, τον εκσυγχρονισμό και την επαναλειτουργία τους ως σύγχρονες τουριστικές μονάδες
Τα τελευταία τρία χρόνια έχει θέσει σε εφαρμογή τη στρατηγική αναβίωσης των ιστορικών ξενοδοχείων, με σεβασμό στην αρχιτεκτονική και πολιτιστική αξία τους: 13 ακίνητα είναι ήδη μισθωμένα, τέσσερα βρίσκονται σε φάση υπογραφής συμβάσεων, ενώ άλλα ακίνητα προωθούνται προς αξιοποίηση, με διαδικασίες ωρίμανσης και στη συνέχεια διαγωνισμούς.
Επίσης, πρόσφατα, το υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε ότι προχωρεί στην αποκατάσταση και επανάχρηση του κτιρίου του πρώην «Ξενία» των Μυκηνών, μετατρέποντάς το σε κτίριο μεικτής χρήσης.
Τα ξενοδοχεία που μπαίνουν σε τροχιά αξιοποίησης
Από την αρχή του 2026, η ΕΤΑΔ, σρομολόγησε τρεις νέους διαγωνισμούς για το Ξενία Βυτίνας στην Αρκαδία, όπου έχει αναδειχθεί πλειοδότης, το Ξενία Κομοτηνής, που λειτούργησε ως ξενοδοχείο τριών αστέρων μέχρι το 2013, και το Ξενία Κοζάνης.
Προχώρησε επίσης στην υπογραφή σύμβασης μίσθωσης για το Ξενία Ουρανούπολης, σημείο αναφοράς της σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής σε σχέδια του αρχιτέκτονα Περικλή Σακελλάριου, και το Ξενία Καρτερού στο Ηράκλειο Κρήτης, ένα εξίσου σημαντικό δείγμα της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, έργο του Άρη Κωνσταντινίδη.
Το Ξενία Ουρανούπολης, που μισθώθηκε για 30 χρόνια με στόχο τη δημιουργία αναβαθμισμένης τουριστικής μονάδας, κινείται σε αυτή την κατεύθυνση, όπως και τα Ξενία Πορταριάς και Αράχωβας, όπου οι επενδύσεις ανέδειξαν εκ νέου τα κτίρια και ενίσχυσαν τον ρόλο τους ως τοπόσημων των περιοχών. Στην Αράχωβα, μάλιστα, οι εργασίες ανακατασκευής βρίσκονται στην τελική ευθεία, με την επαναλειτουργία να αναμένεται σύντομα.
Υπεγράφησαν επίσης συμβάσεις μίσθωσης-παραχώρησης για το Ξενία Άνδρου με τον Δήμο Άνδρου και για το Ξενία Μυτιλήνης με το Πανεπιστήμιο Αιγαίου.
Το Ξενία Μυτιλήνης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα δημόσιας περιουσίας που απέκτησε ενεργό ρόλο στην τοπική ζωή, πέρα από την εμπορική της διάσταση. Αντίθετα, η περίπτωση του Ξενία Ηγουμενίτσας, όπου η προηγούμενη παραχώρηση δεν οδήγησε στην αναμενόμενη αξιοποίηση, ανέδειξε την ανάγκη επανασχεδιασμού της προσέγγισης.
Μέχρι το τέλος του έτους, προγραμματίζεται επίσης διαγωνισμός για το Ξενία Δράμας και τον Ξενώνα Καλεντζίου στην Αχαΐα.
Πρόγραμμα «Ξενία»: Από το εθνικό project στην τουριστική και αρχιτεκτονική κληρονομιά
Το πρόγραμμα «Ξενία» υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα εγχειρήματα της μεταπολεμικής Ελλάδας για τη συγκρότηση μιας οργανωμένης τουριστικής πολιτικής.
Το πρόγραμμα ξεκίνησε επίσημα το 1951 με κονδύλια από το Αμερικανικό Σχέδιο Μάρσαλ, στα πλαίσια της ευρύτερης ανοικοδόμησης της χώρας στον απόηχο των καταστροφών του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.
Στο σύνολό του περιελάμβανε την κατασκευή και συντήρηση μιας σειράς τουριστικών εγκαταστάσεων (ξενοδοχεία, μοτέλ, τουριστικά περίπτερα, οργανωμένες πλαζ, camping κ.ά.), κατά μήκος των Εθνικών Οδών, και σε σημεία αυξημένου ενδιαφέροντος, όπως αρχαιολογικούς χώρους και τοποθεσίες ιδιαίτερου φυσικού κάλους, με σκοπό να αναδείξει την φυσική ομορφιά της Ελλάδας, τα μνημεία της χώρας, τον θαλάσσιο τουρισμό και την τουριστική ανάπτυξη αγνώστων για την εποχή περιοχών.
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1950 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1960, ο ΕΟΤ δημιούργησε ένα εκτεταμένο δίκτυο περισσότερων από 70 ξενοδοχειακών μονάδων σε ολόκληρη τη χώρα, με αρχιτεκτονική που ενσωμάτωνε τις αρχές του μοντερνισμού και εναρμονιζόταν με το φυσικό και ιστορικό περιβάλλον.
Το πρόγραμμα λειτούργησε ταυτόχρονα ως ένα μοναδικό αρχιτεκτονικό εργαστήριο, στο οποίο συμμετείχαν κορυφαίοι Έλληνες αρχιτέκτονες της εποχής, με εμβληματικές μορφές όπως ο Άρης Κωνσταντινίδης, ο Χαράλαμπος Σφαέλλος.
Το πρόγραμμα σταμάτησε όταν ο Άρης Κωνσταντινίδης παραιτήθηκε ως αντίδραση στην δικτατορία του 1967.
Τη θέση του στον Οργανισμό πήρε ο Φίλιππος Βώκος, στον απόηχο μιας νέας εποχής, καθώς ο μαζικός τουρισμός κυριάρχησε τις επόμενες δεκαετίες και ο ιδιωτικός τομέας πήρε τη σκυτάλη της τουριστικής βιομηχανίας, καθιστώντας τα κρατικά καταλύματα ως μη αναγκαία.
Από το 1967, ο ΕΟΤ ολοκλήρωσε τα έργα της προηγούμενης περιόδου, ενώ λίγες μόνο μονάδες κατασκευάστηκαν μετά την πολιτική αλλαγή του 1974 μεταξύ των οποίων το «Ξενία» Λευκάδας και το «Ξενία» Ναυπάκτου.
Οι μετέπειτα εκδοχές παρόμοιων προγραμμάτων τουριστικής ανάπτυξης οδηγήθηκαν στην παρακμή, λόγω της κακής διαχείρισης, του μαζικού τουρισμού και του επικρατούντος σήμερα πολυτελούς τρόπου ζωής που έρχεται σε αντίθεση με τον νηφάλιο μεταπολεμικό μοντερνισμό.
Το τελευταίο «Ξενία» υπό κρατική λειτουργία έκλεισε το 1997 στο Παλιούρι Χαλκιδικής.
Τα «Ξενία» στον παλιό ελληνικό κινηματογράφο
Κατά τη δεκαετία του '60, τα πολυτελή και μοντέρνα τότε ξενοδοχεία «Ξενία» σε προνομιακές τοποθεσίες της χώρας αποτέλεσαν φόντο για πολλές ελληνικές ταινίες και κωμωδίες όπως:
Βίβα Ρένα (1967): Με τη Ρένα Βλαχοπούλου, όπου εμφανίζονται πλάνα από το παραθαλάσσιο «Ξενία» στα νότια προάστια.
Ο τρελός τα 'χει 400 (1968): Με τον Λάμπρο Κωνσταντάρα, με σκηνές γυρισμένες επίσης σε εγκαταστάσεις των «Ξενία».
Ο αγαθιάρης και η ατσίδα (1969) & Ο ξυπόλητος πρίγκιψ (1968): Ταινίες που χρησιμοποίησαν τους κοσμοπολίτικους και μοντέρνους χώρους των «Ξενία» ως σκηνικό διακοπών και πολυτέλειας.