Η Ελλάδα εδραιώνει τη θέση στην παγκόσμια «φωτοβολταϊκή ελίτ» , με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA) να εκτιμά ότι έως το 2031 θα καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση στον κόσμο ως προς το μερίδιο της ηλιακής ενέργειας στο συνολικό μείγμα ηλεκτροπαραγωγής.
Πρόκειται για μία πρόβλεψη που αναδεικνύει τη δυναμική της εγχώριας αγοράς Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ). Ταυτόχρονα, «φωτίζει» τις μεγάλες προκλήσεις που δημιουργεί η ταχύτατη ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών σε ένα ηλεκτρικό σύστημα που αντιμετωπίζει ήδη σοβαρούς περιορισμούς.
Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση «Renewables 2026» του ΙΕΑ, η Ελλάδα βρίσκεται ήδη στο παγκόσμιο Top 10 της κατά κεφαλήν παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά. Μαζί με χώρες όπως η Αυστραλία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Ολλανδία και η Ισπανία, συγκαταλέγεται στις αγορές που καταγράφουν παραγωγή σημαντικά υψηλότερη από τις 1.200 κιλοβατώρες ανά κάτοικο.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η πρόβλεψη του ΙΕΑ για τη συμμετοχή των φωτοβολταϊκών στη συνολική παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας το 2031. Στην πρώτη θέση παγκοσμίως αναμένεται να βρεθεί η Ουγγαρία, με την ηλιακή ενέργεια να αντιπροσωπεύει το 41% της ηλεκτροπαραγωγής της. Ακολουθεί η Ελλάδα με 39%, ενώ την τρίτη θέση καταλαμβάνει η Χιλή με 38%. Η εκτίμηση αυτή αποτυπώνει τη ριζική αλλαγή που συντελείται στο ελληνικό ενεργειακό μείγμα, καθώς η χώρα μεταβαίνει από ένα σύστημα που στηριζόταν επί δεκαετίες στα ορυκτά καύσιμα σε ένα μοντέλο με ολοένα μεγαλύτερη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών.
Συνολικά, το μερίδιο των μεταβλητών ΑΠΕ, δηλαδή των αιολικών και των φωτοβολταϊκών, προβλέπεται να ξεπεράσει το 55% στην Ελλάδα το 2031, καταγράφοντας αύξηση κατά 26 ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με το 2025.
Σχεδόν 13 GW νέων ΑΠΕ μέσα σε έξι χρόνια
Η αναπτυξιακή δυναμική της ελληνικής αγοράς αποτυπώνεται και στις προβλέψεις για τις νέες εγκαταστάσεις. Ο ΙΕΑ εκτιμά ότι την περίοδο 2026-2031 η Ελλάδα θα προσθέσει σχεδόν 13 γιγαβάτ (GW) νέας ισχύος από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ποσότητα αυξημένη κατά 20% σε σχέση με την περίοδο 2020-2025.
Τα φωτοβολταϊκά θα αποτελέσουν τον βασικό μοχλό αυτής της ανάπτυξης, αντιπροσωπεύοντας το 74% των νέων εγκαταστάσεων. Τα αιολικά θα συνεισφέρουν το 19%, τα υδροηλεκτρικά το 7%, ενώ η συμμετοχή της βιοενέργειας θα παραμείνει κάτω από το 1%.
Ήδη το 2025 συνδέθηκαν στο ελληνικό ηλεκτρικό σύστημα περίπου 1,8 GW νέων φωτοβολταϊκών, ενώ επιπλέον 800 MW ολοκληρωμένων εγκαταστάσεων ανέμεναν σύνδεση με το δίκτυο. Για φέτος, με δεδομένο ότι οι εγκαταστάσεις νέων ΑΠΕ έφτασαν τα 2,7 GW στο εννεάμηνο, η πρόβλεψη για το σύνολο του έτους κάνει λόγο για πρόσθεση άλλων 3,2 GW στο συνολικό «στοκ» των ΑΠΕ που θα υπερβεί τα 23 GW. Αν επιβεβαιωθεί η συγκεκριμένη πρόβλεψη, το 2026 θα αποτελέσει χρονιά-ρεκόρ για τις νέες εγκαταστάσεις ΑΠΕ, ξεπερνώντας το προηγούμενο ιστορικό υψηλό του 2024, όταν είχαν προστεθεί περίπου 2,73 Γιγαβάτ.
Στο πλαίσιο αυτό, δεν προξενεί έκπληξη που ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας αναθεώρησε προς τα πάνω κατά 33% την πρόβλεψή του για την ανάπτυξη των ΑΠΕ στην Ελλάδα σε σχέση με την προηγούμενη έκθεση. Ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, η εκτιμώμενη νέα ισχύς την περίοδο 2026-2030 αυξήθηκε από τα 6,3 GW στα 8,4 GW. Αντίστοιχα, για τα χερσαία αιολικά η εκτίμηση αναθεωρήθηκε από τα 1,3 στα 2,1 GW.
Το παράδοξο της ελληνικής αγοράς και οι περικοπές πράσινης ενέργειας
Ωστόσο, πίσω από τις εντυπωσιακές επιδόσεις κρύβεται ένα ολοένα σοβαρότερο πρόβλημα: η Ελλάδα αποκτά τη δυνατότητα να παράγει μεγάλες ποσότητες φθηνής ηλεκτρικής ενέργειας από τον ήλιο, χωρίς το σύστημα να μπορεί πάντοτε να τις αξιοποιήσει. Ο ΙΕΑ προειδοποιεί ότι ο κορεσμός των ηλεκτρικών δικτύων και οι αυξανόμενες περικοπές παραγωγής αποτελούν πλέον βασικούς περιοριστικούς παράγοντες για την περαιτέρω ανάπτυξη της αγοράς.
Καθώς η παραγωγή από φωτοβολταϊκά συγκεντρώνεται στις ώρες της ηλιοφάνειας, παρατηρούνται ολοένα συχνότερα περίοδοι κατά τις οποίες η διαθέσιμη ενέργεια υπερβαίνει τη δυνατότητα απορρόφησης του συστήματος. Η εξέλιξη αυτή οδηγεί σε μηδενικές ή ακόμη και αρνητικές τιμές στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, μειώνοντας τα έσοδα των παραγωγών και δυσχεραίνοντας τη χρηματοδότηση νέων έργων.
Ιδιαίτερα εκτεθειμένες είναι οι φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις που δεν συνοδεύονται από συστήματα αποθήκευσης, καθώς δεν μπορούν να μεταφέρουν την παραγωγή τους σε ώρες υψηλότερης ζήτησης και καλύτερων τιμών.
Οι μπαταρίες και τα συμβόλαια προμήθειας ρεύματος με τη βιομηχανία
Για να διατηρηθεί η αναπτυξιακή δυναμική της αγοράς, ο ΙΕΑ αναδεικνύει ως καθοριστικές προϋποθέσεις την ταχύτερη εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας, την ενίσχυση των δικτύων και τη μείωση του χρόνου σύνδεσης νέων έργων. Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποκτούν τα μακροχρόνια συμβόλαια προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ παραγωγών ΑΠΕ και επιχειρήσεων, γνωστά ως Power Purchase Agreements (PPAs).
Οι συμφωνίες αυτές μπορούν να προσφέρουν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα εσόδων στους επενδυτές, ενώ επιτρέπουν σε βιομηχανίες και μεγάλους καταναλωτές να εξασφαλίζουν ηλεκτρική ενέργεια με προσυμφωνημένους όρους. Παρά τη σταδιακή ανάπτυξή της, η ελληνική αγορά εταιρικών PPAs εξακολουθεί, σύμφωνα με τον ΙΕΑ, να διαθέτει σημαντικά περιθώρια περαιτέρω ανάπτυξης.
Σημαντικό ρόλο εξάλλου, καλείται να διαδραματίσει και η επιτάχυνση των αδειοδοτικών διαδικασιών. Ο Οργανισμός επισημαίνει ότι η αποτελεσματική εφαρμογή των σχετικών ευρωπαϊκών μεταρρυθμίσεων θα μπορούσε να συμβάλει στην ταχύτερη ολοκλήρωση νέων φωτοβολταϊκών και αιολικών έργων.
Το στοίχημα για την επόμενη ημέρα
Στο αισιόδοξο σενάριο του ΙΕΑ, η Ελλάδα θα μπορούσε να εγκαταστήσει περίπου 30% περισσότερη νέα ισχύ ΑΠΕ σε σύγκριση με το βασικό σενάριο της έκθεσης, υπό την προϋπόθεση ότι θα αντιμετωπιστούν οι υφιστάμενοι περιορισμοί.
Η ανάπτυξη των δικτύων, η ταχύτερη σύνδεση των επενδύσεων, η επέκταση της αποθήκευσης και η δημιουργία σταθερότερου πλαισίου εσόδων αποτελούν τις βασικές προϋποθέσεις για να καταστεί εφικτή αυτή η επιτάχυνση.
Η έκθεση του ΙΕΑ αναδεικνύει έτσι τη διπλή πραγματικότητα της ελληνικής αγοράς: από τη μία πλευρά, η χώρα εξελίσσεται σε παγκόσμια δύναμη ως προς τη διείσδυση της ηλιακής ενέργειας. Από την άλλη, καλείται να λύσει το πρόβλημα της αποτελεσματικής αξιοποίησης της παραγωγής της.
Το στοίχημα, πλέον, δεν είναι μόνο πόσα επιπλέον φωτοβολταϊκά θα εγκατασταθούν, αλλά πόση από την ενέργεια που παράγουν θα μπορεί να φτάσει στους καταναλωτές και με ποιο κόστος.