Δύο ήταν μέχρι τώρα τα αιτήματα της Ελλάδας στις Βρυξέλλες για μέτρα-αντίδοτο στο αυξανόμενο ενεργειακό κόστος.
Το πρώτο πήρε και επισήμως «πράσινο φως» από την Κομισιόν και έπεται η μεγάλη και δυσκολότερη μάχη για το δεύτερο, που αφορά στην προσωρινή δημοσιονομική χαλάρωση.
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.
Η έγκριση της ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, και ειδικότερα η ένταση και η διάρκειά του, μάλλον αιφνιδίασαν τους Ευρωπαίους, που βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια νέα ενεργειακή κρίση, πριν καλά-καλά σβήσει η κρίση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Αν και οι τιμές των καυσίμων ανέβηκαν πολύ γρήγορα σε επίπεδα-ρεκόρ, έγινε εξαρχής σαφές ότι δεν θα εφαρμοστεί η «συνταγή» της περιόδου 2022/2023, με μέτρα οριζόντιου χαρακτήρα, έτσι ώστε να μην «ξεχειλώσουν» κι άλλο τα ελλείμματα που δημιούργησαν τα μέτρα της πανδημίας και της ουκρανικής κρίσης.
Αντ' αυτού, οι Βρυξέλλες προέκριναν μέτρα ενεργειακής απεξάρτησης της Ευρώπης, που προφανώς «κοιτάνε» προς το μέλλον και δεν αντιμετωπίζουν τα τρέχοντα προβλήματα νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Ακόμα κι έτσι, θα έπρεπε να βρεθεί «χώρος» για τις αναγκαίες επενδύσεις, αφού οι «οροφές» δαπανών δημιουργούν ένα ασφυκτικό δημοσιονομικό πλαίσιο, ακόμα και σε χώρες που δεν αντιμετωπίζουν πρόβλημα ελλείμματος, όπως η Ελλάδα. Και κάπως έτσι «γεννήθηκε» η Ρήτρα Διαφυγής για την Ενέργεια.
Πώς λειτουργεί αυτή η ρήτρα; Με απλά λόγια, επιτρέπει στις χώρες να υπερβαίνουν τις «οροφές» δαπανών ως 0,3% ετησίως και σωρευτικά 0,6% στην περίοδο 2026-2028, χωρίς, όμως, οι δαπάνες αυτές να εξαιρούνται από το έλλειμμα και το χρέος.
Πρακτικά, χρήση αυτής της ρήτρας μπορούν να κάνουν οι χώρες που δεν «πνίγονται» από ελλείμματα κι αυτό ακριβώς έκανε η Ελλάδα, υποβάλλοντας σχετικό αίτημα στις 6 Αυγούστου.
Σήμερα, το αίτημα αυτό εγκρίθηκε και επισήμως, ωστόσο υπήρχε ήδη προέγκριση και γι’ αυτό στο Προσχέδιο του Προϋπολογισμού έχει ενσωματωθεί πρόβλεψη 400 εκατομμυρίων ευρώ στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, λόγω της ρήτρας διαφυγής.
Τι είναι αυτό που δεν έχουν καταλάβει πολλοί; Οι δαπάνες αυτές ΔΕΝ μπορούν να κατευθυνθούν σε μέτρα στήριξης, όπως π.χ. επιδοτήσεις καυσίμων, και πρέπει να αξιοποιηθούν σε επενδύσεις που θωρακίζουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα της χώρας.
Για παράδειγμα, μπορούν να χρηματοδοτήσουν προγράμματα επιχορήγησης μπαταριών για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες, για την ενεργειακή αναβάθμιση παλαιών κτιρίων του Δημοσίου, πανεπιστημίων και σχολείων, για σταθμούς φόρτισης λεωφορείων.
Η «μάχη» για τις «οροφές» δαπανών
Το δεύτερο αίτημα της Ελλάδας προς τις Βρυξέλλες, που συνυπογράφει η Ιταλία, πάει ακόμα παραπέρα, καθώς ζητάμε την εξαίρεση από τις «οροφές», των έκτακτων δαπανών για μέτρα στήριξης των νοικοκυριών ή και των επιχειρήσεων.
Η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να το ζητά, καθώς είναι από τις ελάχιστες χώρες που, ενώ διαθέτει άπλετο δημοσιονομικό χώρο, δεσμεύεται από τον κανόνα των «οροφών».
Συγκεκριμένα, ενώ ως το τέλος της χρονιάς υπολογίζεται ότι θα έχει υπερέσοδα 1,5 δισ. ευρώ από τον ΦΠΑ και περίπου 2,2 δισ. ευρώ υπερπλεόνασμα, δεν μπορεί να τα αξιοποιήσει, καθώς έχει εξαντλήσει τις φετινές «οροφές» δαπανών.
Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι η ελληνική αντιπροσωπεία είχε πολλές επαφές στο περιθώριο του Eurogroup, έτσι ώστε να πάρει θετικές ψήφους, και είναι ενδεικτικό ότι ακόμα και ο επίτροπος Ντομπρόβσκις δεν «έκλεισε» το θέμα, παρά τη γενική σύσταση για δημοσιονομική σύνεση, παραπέμποντας το ελληνοϊταλικό αίτημα στη Σύνοδο Κορυφής της επόμενης εβδομάδας.
Η συμβιβαστική λύση
Στην ελληνική πλευρά γνωρίζουν ότι το αίτημα για έκτακτες εξαιρέσεις από τον κανόνα των «οροφών» δεν είναι εύκολο να περάσει. Γι' αυτόν ακριβώς το λόγο έβαλε στο τραπέζι μια συμβιβαστική πρόταση, που «πατάει» πάνω στη ρήτρα διαφυγής για την ενέργεια.
Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι η Ελλάδα έχει ζητήσει μέρος των δαπανών από την ήδη εγκεκριμένη ρήτρα διαφυγής για την ενέργεια να μπορεί να αξιοποιηθεί ΚΑΙ για μέτρα στήριξης των νοικοκυριών, εν όψει του δύσκολου χειμώνα που έχουμε μπροστά μας.
Σε μια τέτοια περίπτωση, από τα 400 εκατομμύρια ευρώ, που έχουν ήδη εγγραφεί στο Προσχέδιο, κάποια θα μπορούν να κατευθυνθούν σε ενεργειακές επενδύσεις και κάποια άλλα σε επιδοτήσεις καυσίμων κ.λπ.