Με την απόφασή του για την επιστροφή του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου στη φυλακή, το Ε’ Ποινικό Τμήμα του Αρείου Πάγου έδωσε για πρώτη φορά απάντηση σε ένα κρίσιμο νομικό ζήτημα που αφορά το καθεστώς αποφυλάκισης των πολυϊσοβιτών, βάζοντας τέλος σε αντικρουόμενες αποφάσεις που είχαν εκδώσει διάφορα Δικαστικά Συμβούλια κατά την τελευταία πενταετία.
Οι ανώτατοι δικαστές, υιοθετώντας την εισήγηση της αρεοπαγίτου Φωτεινής Αθανασίου, έκριναν ότι στην περίπτωση του καταδικασμένου σε 17 φορές ισόβια για τη δράση της «17 Νοέμβρη» εφαρμόζεται ο νόμος 4855/2021, ο οποίος προβλέπει ότι όσοι εκτίουν περισσότερες από μία ποινές ισόβιας κάθειρξης μπορούν να απολυθούν υπό όρους μόνον εφόσον έχουν συμπληρώσει 25 έτη πραγματικής κράτησης.
Η κρίση αυτή ανέτρεψε το βούλευμα του Συμβουλίου Εφετών Πειραιά, το οποίο είχε δεχθεί ότι στην περίπτωση του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου έπρεπε να εφαρμοστεί το προηγούμενο, ευμενέστερο νομοθετικό καθεστώς, σύμφωνα με το οποίο απαιτούνταν 19 χρόνια πραγματικής έκτισης της ποινής για την υποβολή αιτήματος αποφυλάκισης. Με δεδομένο ότι ο Γιωτόπουλος έχει παραμείνει στη φυλακή περίπου 24 χρόνια, οι εφέτες είχαν κρίνει ότι πληρούσε τις τυπικές προϋποθέσεις και είχαν εγκρίνει την υφ’ όρον απόλυσή του.
Το βασικό νομικό ζήτημα που απασχόλησε το ανώτατο δικαστήριο ήταν εάν στην περίπτωσή του έπρεπε να εφαρμοστεί ο παλαιότερος νόμος ή η ειδική διάταξη που εισήγαγε ο νόμος του 2021 για τους πολυϊσοβίτες.
Την αναίρεση του βουλεύματος είχε ζητήσει ο αντεισαγγελέας του Αρείου Πάγου Σοφοκλής Λογοθέτης, ο οποίος υποστήριξε ότι δεν τίθεται θέμα εφαρμογής ευμενέστερου νόμου, αλλά ειδικής διάταξης που υπερισχύει της γενικής.
Σύμφωνα με την εισαγγελική πρόταση, το προγενέστερο νομοθετικό πλαίσιο δεν προέβλεπε ειδική ρύθμιση για όσους έχουν καταδικαστεί σε πολλαπλές ποινές ισόβιας κάθειρξης, ενώ ο νόμος 4855/2021 εισήγαγε για πρώτη φορά σαφή πρόβλεψη, απαιτώντας 25 χρόνια πραγματικής κράτησης για την υποβολή αιτήματος υφ’ όρον απόλυσης. Επιπλέον, κατά τον εισαγγελικό λειτουργό, το βούλευμα δεν ήταν επαρκώς αιτιολογημένο.
Και τους δύο αυτούς λόγους έκανε δεκτούς ο Αρειος Πάγος, καταλήγοντας ότι αίτημα για υφ' όρον απόλυση θα εξεταστεί όταν θεμελιώσει σχετικό δικαίωμα, δηλαδή το 2027.
Δεσμευτική η απόφαση του Αρείου Πάγου
Στο βούλευμα που είχε εγκρίνει την αποφυλάκισή του, το Συμβούλιο Εφετών Πειραιά είχε δώσει ιδιαίτερη έμφαση στη συμπεριφορά του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου κατά τη διάρκεια της κράτησής του.
Οι δικαστές είχαν σταθεί στην εκπαιδευτική και ακαδημαϊκή δραστηριότητα που ανέπτυξε στη φυλακή, σημειώνοντας ότι ολοκλήρωσε τις σπουδές του «υπό αντίξοες συνθήκες» και ότι επέδειξε «αληθινή ηθική συμπεριφορά, ηθική βελτίωση και υποδειγματική στάση ως κρατούμενος». Κατά την κρίση τους, τα στοιχεία αυτά παρείχαν εχέγγυα σύννομης συμπεριφοράς μετά την αποφυλάκιση και συνηγορούσαν υπέρ της κοινωνικής επανένταξής του.
Οι εφέτες είχαν επίσης λάβει υπόψη την προχωρημένη ηλικία του, καθώς σήμερα είναι 82 ετών, τα προβλήματα υγείας που αντιμετωπίζει και την ύπαρξη υποστηρικτικού οικογενειακού περιβάλλοντος, καταλήγοντας ότι δεν ήταν πλέον αναγκαία η συνέχιση της κράτησής του.
Μετά την αναίρεση του βουλεύματος, αναβιώνει η απορριπτική κρίση του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών, ενώ η υπόθεση θα επανεξεταστεί από νέο Συμβούλιο Εφετών Πειραιά. Ωστόσο, η νέα σύνθεση δεσμεύεται από τη νομική ερμηνεία που έδωσε ο Άρειος Πάγος, καθώς μετά την τροποποίηση του άρθρου 524 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας το 2021, οι αποφάσεις των τμημάτων και της Ολομέλειας του ανώτατου δικαστηρίου δεσμεύουν τα δικαστήρια που επιλαμβάνονται της ίδιας υπόθεσης ως προς τα νομικά ζητήματα που έχουν επιλυθεί.