Το τραγικό δυστύχημα με θύμα ένα 13χρονο παιδί στα Μακρίσια Ηλείας φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα πρόβλημα που εδώ και χρόνια διογκώνεται στους ελληνικούς δρόμους και αφορά την ανεξέλεγκτη χρήση ηλεκτρικών πατινιών.
Πρόκειται για ένα μέσο που κέρδισε γρήγορα έδαφος στα αστικά κέντρα αλλά και στην επαρχία, αλλά η ένταξή του στην καθημερινή κυκλοφορία έγινε χωρίς σαφείς κανόνες, χωρίς επαρκή εκπαίδευση και χωρίς τις κατάλληλες υποδομές.
Σύμφωνα με ειδικούς, η συζήτηση γύρω από το θέμα της χρήσης των ηλεκτρικών πατινιών φαίνεται να έχει δύο πυλώνες. Από τη μία γίνεται λόγος για «γκρίζες ζώνες» και θεσμικά κενά και από την άλλη για πλήρες πλαίσιο που απλώς δεν εφαρμόζεται.
Γ. Γιαννής: Δεν υπάρχουν «γκρίζες ζώνες» στο θεσμικό πλαίσιο για τα ηλεκτρικά πατίνια
Ο καθηγητής του τομέα Μεταφορών και Συγκοινωνιακής Υποδομής του ΕΜΠ Γιώργος Γιαννής, μιλώντας στο iefimerida, απορρίπτει κατηγορηματικά την άποψη περί θεσμικού κενού. «Δεν υπάρχουν γκρίζες ζώνες στο θεσμικό πλαίσιο. Η Ελλάδα διαθέτει ένα από τα πιο πλήρη και σύγχρονα πλαίσια στην Ευρώπη. Τα πατίνια δεν επιτρέπεται να κυκλοφορούν σε δρόμους με όριο ταχύτητας άνω των 50 χιλιομέτρων και η χρήση κράνους είναι υποχρεωτική. Όταν αυτά δεν τηρούνται, μιλάμε για παράνομη συμπεριφορά. Επίσης, τα πατίνια δεν είναι το μείζον πρόβλημα οδικής ασφάλειας στην Ελλάδα. Έχουμε 2-3 νεκρούς τον χρόνο από πατίνια, όταν συνολικά οι νεκροί στην άσφαλτο φτάνουν τους 517», σημειώνει και προσθέτει ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στη νομοθεσία, αλλά αλλού.
«Το ζήτημα δεν είναι ο νόμος, αλλά η επιβολή του και η κουλτούρα. Δεν επιβάλλονται πρόστιμα σε χρήστες που δεν φορούν κράνος ή κινούνται σε απαγορευμένους δρόμους, όπως η Κηφισίας ή η Συγγρού».
Ελ. Παπατζίκου: Τα πατίνια αντιμετωπίζονται ως παιχνίδια ή ως ένα «cool» gadget και όχι ως οχήματα
Την ίδια στιγμή, η μηχανικός - συγκοινωνιολόγος και ειδική γραμματέας του Συλλόγου Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων Ελένη Παπατζίκου περιγράφει μια πιο σύνθετη εικόνα, όπου τα προβλήματα δεν περιορίζονται μόνο στη συμπεριφορά. «Το πρόβλημα είναι πολυδιάστατο και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με ένα μόνο μέτρο. Έχουμε ζητήματα εκπαίδευσης, νομοθεσίας, υποδομών και καταγραφής των ατυχημάτων», επισημαίνει. Η ίδια εντοπίζει τη ρίζα του προβλήματος στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται τα πατίνια από την κοινωνία. «Τα παιδιά, αλλά πολλές φορές και οι γονείς, δεν γνωρίζουν πώς και πού πρέπει να χρησιμοποιούνται. Αντιμετωπίζονται ως παιχνίδια ή ως ένα “cool” gadget και όχι ως οχήματα». Αυτή η αντίληψη, σύμφωνα με την ίδια, οδηγεί σε υποτίμηση του κινδύνου.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η διαπίστωσή της για την έλλειψη εκπαίδευσης. «Οι ανήλικοι χρήστες δεν γνωρίζουν τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας και δεν έχουν την απαιτούμενη ωριμότητα. Δεν έχουν τα αντανακλαστικά για να αντιδράσουν σωστά σε μια επικίνδυνη κατάσταση», τονίζει η κ. Παπατζίκου.
Ο καθηγητής Γιώργος Γιαννής, από την πλευρά του, διευρύνει την ευθύνη πέρα από τους χρήστες. «Οι οδηγοί αυτοκινήτων συνεχίζουν να κινούνται με υψηλές ταχύτητες μέσα στις πόλεις, θέτοντας σε κίνδυνο τους οδηγούς των ηλεκτρικών πατινιών. Σε ένα ατύχημα, «ο τραυματίας είναι σχεδόν πάντα αυτός που βρίσκεται εκτός του αυτοκινήτου» εξηγεί.
Απαραίτητη η χρήση κράνους όταν οδηγείς ηλεκτρικό πατίνι
Η μη χρήση κράνους αποτελεί κοινό σημείο αναφοράς και για τους δύο ειδικούς. «Η χρήση κράνους παραμένει περιορισμένη. Ακόμη και ταχύτητες της τάξης των 20 χιλιομέτρων την ώρα μπορεί να αποδειχθούν μοιραίες σε περίπτωση πτώσης», λέει η κ. Παπατζίκου. Από την άλλη, ο κ. Γιαννής υπογραμμίζει πως η μη χρήση του δεν είναι απλώς επικίνδυνη, αλλά και παράνομη.
Αν και το πλαίσιο κυκλοφορίας είναι σαφές, παραμένουν ασάφειες σε επιμέρους ζητήματα, κυρίως σε ό,τι αφορά την ευθύνη σε περίπτωση ατυχήματος. «Τι γίνεται όταν ευθύνεται ο αναβάτης του πατινιού; Πώς αποζημιώνεται ένας οδηγός αυτοκινήτου; Υπάρχει σαφές πλαίσιο ασφάλισης; Αυτά τα ερωτήματα δημιουργούν ανασφάλεια στους οδηγούς», τονίζει η κ. Παπατζίκου. Ενώ από την πλευρά του ο κ. Γιαννής αναγνωρίζει ότι η ασφάλιση αποτελεί ανοιχτό ζήτημα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. «Τα πατίνια δεν είναι υποχρεωτικά ασφαλισμένα στην Ελλάδα, όπως και στις περισσότερες χώρες. Αλλά σε ένα ατύχημα με πατίνι μπορούν να προκύψουν μόνο υλικές ζημιές. Εκεί πρέπει να τεθεί και θα τεθεί το θέμα της ασφάλειας των χρηστών των πατινιών, γιατί ούτε πινακίδες κυκλοφορίας έχουν. Ωστόσο, το πιο σημαντικό είναι η ασφάλιση του αυτοκινήτου να καλύπτει τον τραυματισμό του οδηγού πατινιού σε περίπτωση σύγκρουσης».
«Πολλά ατυχήματα με ηλεκτρικά πατίνια δεν καταγράφονται»
Πάντως, ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο που προκύπτει είναι η έλλειψη αξιόπιστων στοιχείων για τον αριθμό των ατυχημάτων με ηλεκτρικά πατίνια. «Πολλά ατυχήματα δεν καταγράφονται, ιδιαίτερα όταν δεν εμπλέκεται άλλο όχημα. Αυτό δυσκολεύει τη χάραξη μιας πολιτικής. Δηλαδή δεν μπορούμε να βελτιώσουμε κάτι που δεν μετράμε σωστά» υποστηρίζει.
Βέβαια, το πιο σημαντικό κομμάτι είναι αυτό που επισημαίνει ο κ. Γιαννής και έχει να κάνει με τον ρόλο των γονιών. «Υπάρχει τεράστιο έλλειμμα παιδείας από τους γονείς. Αυτοί πρέπει να δίνουν το παράδειγμα. Δεν μπορείς να ζητάς από το παιδί να φορέσει κράνος αν εσύ δεν φοράς. Επίσης, τα παιδιά πρέπει να συνοδεύονται και να εκπαιδεύονται σταδιακά πριν τη χρήση πατινιού». Και οι δύο ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν αρκούν οι αυστηροί κανόνες και οι νόμοι εάν αυτοί δεν εφαρμόζονται, και φυσικά χρειάζεται εκπαίδευση, ενημέρωση και αλλαγή νοοτροπίας.