Με αποκαλύψεις και άγνωστα παρασκήνια ολοκληρώθηκε η σειρά ντοκιμαντέρ «Φάκελος 17Ν» του Αλέξη Παπαχελά, φωτίζοντας τη δράση και την εξάρθρωση της τρομοκρατικής οργάνωσης.
Το τελευταίο επεισόδιο επικεντρώθηκε στη σύλληψη του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου στους Λειψούς, λίγο πριν επιχειρήσει να διαφύγει, αλλά και στη διπλή ζωή που ζούσε ως «Λάμπρος» ή «Μιχάλης Οικονόμου».
Το άγνωστο σχέδιο της MI6
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η αποκάλυψη του πρώην επικεφαλής της βρετανικής MI6, Σερ Ρίτσαρντ Ντίαρλαβ, ο οποίος ανέφερε ότι οι βρετανικές μυστικές υπηρεσίες βρίσκονταν πολύ κοντά στη σύλληψη του αρχηγού της 17Ν.
Όπως είπε, υπήρχε σχέδιο προσέγγισής του μέσω συγγενικών προσώπων, το οποίο μάλιστα χαρακτηρίστηκε «περίπλοκο», καθώς -όπως αποκάλυψε- «εμπλεκόταν λίγο και η Ορθόδοξη Εκκλησία».
Το στοιχείο που «πρόδωσε» τον αρχηγό της 17Ν -Πώς έφτασαν στον Γιωτόπουλο
Καθοριστικό ρόλο στην ταυτοποίηση του αρχηγού της 17Ν έπαιξε ένα φαινομενικά απλό εύρημα: μια δακτυλογραφημένη προκήρυξη με χειρόγραφες σημειώσεις, που εντοπίστηκε στη γιάφκα της οδού Πάτμου.
Όπως περιγράφει ο αντιστράτηγος ε.α. Ευστράτιος Κυριακάκης, το έγγραφο αυτό αποτέλεσε το πρώτο ουσιαστικό στοιχείο για την αποκάλυψη της ταυτότητας του ανθρώπου που βρισκόταν πίσω από την οργάνωση.
«Πάνω στην προκήρυξη υπήρχαν χειρόγραφες παραπομπές… Τρελάθηκα», θυμάται χαρακτηριστικά, σημειώνοντας ότι έδωσε άμεσα εντολή να διαφυλαχθεί ως κρίσιμο αποδεικτικό στοιχείο. «Εδώ κρατάμε τον αρχηγό της 17Ν», είχε πει τότε.
Η προκήρυξη, που σχετιζόταν με τη δολοφονία Περατικού το 1997, εξετάστηκε από το τμήμα γραφολογίας της Αστυνομίας. Η ανάλυση του γραφικού χαρακτήρα οδήγησε σε ταύτιση με σημειώσεις που υπήρχαν ήδη σε αρχεία της Πάρνηθος, «δείχνοντας» ξεκάθαρα τον Αλέξανδρο Γιωτόπουλο.
Το προφίλ του «Λάμπρου»
Την ίδια ώρα, από τις ανακρίσεις -κυρίως των αδελφών Ξηρού- οι Αρχές είχαν σχηματίσει μια πρώτη εικόνα για τον αρχηγό: άνδρας περίπου 65 ετών, ψηλός, με άσπρα μαλλιά και στενές σχέσεις με τη Γαλλία.
«Στον κύκλο των συντρόφων του ήταν γνωστός ως “Λάμπρος” ή “ψηλός”», ανέφερε ο Φώτης Νασιάκος, τότε επικεφαλής της Αντιτρομοκρατικής.
Παράλληλα, άνθρωποι που τον γνώριζαν προσωπικά περιέγραφαν έναν μορφωμένο και καλλιεργημένο άνθρωπο, με αγάπη για τις τέχνες, κάτι που ενίσχυε το μυστήριο γύρω από τη διπλή του ζωή.
Το λάθος που οδήγησε στους Λειψούς
Καθοριστική αποδείχθηκε και η κατάθεση του Σάββα Ξηρού, ο οποίος είχε αναφέρει ότι ο αρχηγός χρησιμοποιούσε και το όνομα «Μιχάλης» και πιθανόν διέθετε εξοχική κατοικία σε νησί.
Οι έρευνες επικεντρώθηκαν στους Αρκιούς και τους Λειψούς, όπου τελικά εντοπίστηκαν τα ίχνη του.
Όταν επιβεβαιώθηκε η παρουσία του Γιωτόπουλου στους Λειψούς, τέθηκαν επί τάπητος διάφορα επιχειρησιακά σενάρια για τη σύλληψή του – ακόμη και το ενδεχόμενο πρόκλησης ελεγχόμενης πυρκαγιάς.
Σε μια χαρακτηριστική στιγμή, ο τότε αρχηγός της ΕΛ.ΑΣ. Φώτης Νασιάκος επικοινώνησε με τον διοικητή του Α.Τ. Λέρου. Όταν άκουσε ότι τον λένε «Λάμπρο», δεν έκρυψε την έκπληξή του για τη σύμπτωση με το ψευδώνυμο του καταζητούμενου.
«Εντάξει, Λάμπρο… αργότερα», απάντησε, σε μια σκηνή που αποτυπώνει την ένταση και την ειρωνεία των γεγονότων εκείνων των ημερών.
Η επιχείρηση στους Λειψούς
Οι έρευνες οδήγησαν στα νησιά του Αιγαίου και τελικά στους Λειψούς, όπου εντοπίστηκε ο αρχηγός της οργάνωσης. Για τη σύλληψή του εξετάστηκαν ακόμη και ακραία σενάρια, όπως η πρόκληση ελεγχόμενης πυρκαγιάς.
Η στιγμή της σύλληψης συνοδεύτηκε από έντονο διάλογο με τους αστυνομικούς, με τον Γιωτόπουλο να δηλώνει πως θα μεταφερθεί στο Γκουαντάναμο, για να λάβει την απάντηση: «Πάμε στοίχημα ότι θα σαπίσεις στις ελληνικές φυλακές;».
«Μα, καλά, αυτοί ήταν;»
Το ντοκιμαντέρ αναδεικνύει και την ανθρώπινη πλευρά των μελών της 17Ν, προκαλώντας σοκ για το πόσο «κανονικοί» έδειχναν.
«Όλη η Ελλάδα τους έβλεπε σαν υπερανθρώπους, αλλά ήταν άνθρωποι ανάμεσά μας», σημειώνεται χαρακτηριστικά, με τον Μιχάλη Χρυσοχοΐδη,
που διατέλεσε υπουργός Δημοσίας Τάξης την περίοδο 1999-2003, να τονίζει ότι η οργάνωση πλέον «ανήκει στο παρελθόν»:
«Όλη η Ελλάδα είχε μια εικόνα όλων αυτών, ως ηρώων και ως υπερανθρώπων, ενώ επρόκειτο για ανθρώπους κανονικούς, που ήταν ανάμεσά μας, και δρούσαν με έναν τρόπο τόσο πολύ απλό». Τόσο πολύ απλό, που άπαντες συγκλονίστηκαν από την αποκάλυψη τους, απορώντας. «Μα, καλά, αυτοί ήταν;».
«Ε, αυτοί ήταν λοιπόν».
Το μέγεθος της ηθικής δικαίωσης που συνδέεται με την εξάρθρωση της τρομοκρατικής οργάνωσης αποτυπώνεται στο γεγονός ότι, αμέσως μετά τις συλλήψεις και μόλις διαπιστώθηκε ποιος πυροβόλησε τον γιο του, ο Μιχάλης Περατικός δήλωσε ότι πλέον νιώθει ότι μπορεί να πεθάνει:
«Το μόνο που κάνατε ήταν να κάνετε τη ζωή μου χειρότερη»
Συγκλονιστική είναι και η μαρτυρία της Νικόλ Εντουαρτς, κόρης του λοχία Ρόναλντ Στιούαρτ που δολοφονήθηκε σε βομβιστική επίθεση της οργάνωσης, η οποία απευθυνόμενη στους δράστες διερωτάται:
«Τι καταφέρατε πραγματικά; Δεν άλλαξε τίποτα. Το μόνο που κάνατε ήταν να κάνετε τη ζωή μου χειρότερη».