Δεκάδες πιστοί συρρέουν κάθε χρόνο στην Πάρο για να προσκυνήσουν στην Παναγία Εκατονταπυλιανή. Πώς όμως γεννήθηκε το όνομά της;
Ο ναός, που βρίσκεται στην Παροικιά της Πάρου, κοντά στο λιμάνι της, είναι ένας από τους αρχαιότερους και καλύτερα διατηρημένους χριστιανικούς ναούς. Έχει μάλιστα, δύο ονομασίας «Καταπολιανή» και «Εκατονταπυλιανή».
Το τάμα της Αγίας Ελένης για το χτίσιμο του ναού
Πρόκειται για ένα από τα σπουδαιότερα καλά διατηρημένα παλαιοχριστιανικά μνημεία που βρίσκονται στην ελληνική επικράτεια και μάλιστα το μεγαλύτερο σε μέγεθος. Σύμφωνα με την παράδοση, το αρχικό κτίσμα του ναού αυτού ήταν έργο του Αυτοκράτορα του Βυζαντίου Μεγάλου και Αγίου Κωνσταντίνου προς εκπλήρωση επιθυμίας της μητέρας του, της Αγίας Ελένης.
Στο σημείο αυτό αναφέρεται ότι κατά το ταξίδι της Βασιλομήτορος Ελένης προς τους Αγίους Τόπους, το πλοίο που επέβαινε αναγκάσθηκε να καταφύγει στην Πάρο λόγω μεγάλης θαλασσοταραχής. Εκεί προσευχόμενη η Αγία Ελένη στην Παναγία, προστάτιδα της Κωνσταντινούπολης, έταξε με την ολοκλήρωση του ταξιδιού της να κτίσει μια μεγαλόπρεπη εκκλησία αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Το τάμα αυτό ήταν που υλοποίησε ο γιος της Μέγας Κωνσταντίνος χτίζοντας μια τρίκλιτη βασιλική περί τον 4ο αιώνα.
«Καταπολιανή» ή «Εκατονταπυλιανή»: Από πού προέρχονται τα ονόματα
Η ονομασία της «Εκατονταπυλιανής» οφείλεται κατά πολλούς στην ύπαρξη πολλών θυρών στον ναό.
Η παράδοση που διασώζεται μέχρι σήμερα σχετικά με την ονομασία «Εκατονταπυλιανή» έχει ως εξής: «Ενενήντα εννέα φανερές πόρτες έχει η Καταπολιανή. Η εκατοστή είναι κλειστή και δεν φαίνεται. Θα φανεί η πόρτα αυτή και θα ανοίξει, όταν οι Έλληνες πάρουν την Πόλη».
Η ορθότερη όμως ετυμολόγηση είναι η εξής: βρισκόταν προς το μέρος της πόλης «κατά την πόλη», Καταπολιανή λοιπόν και όχι Εκατονταπυλιανή. Επικράτησε όμως η δεύτερη ονομασία, επινόηση των λογίων του 17ου μ. Χ. αι. που θέλησαν κατ’ αυτόν τον τρόπο, να προσδώσουν περισσό μεγαλείο στον ναό, μιμούμενοι την ονομασία Εκατόπυλο της αρχαίας Θήβας της Αιγύπτου.