130 χρόνια συνεχούς προσφοράς στην κοινωνία, δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη σε πάνω από 8.500 συνανθρώπους μας και ένας στόχος για το μέλλον... Η προσήλωση στη διαφάνεια, στη χρηστή διοίκηση και στη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας του Οργανισμού.
Αυτή είναι η ταυτότητα του Ασύλου Ανιάτων, του ιστορικού, κοινωφελούς και μη κερδοσκοπικού ιδρύματος που εδρεύει στην Αττική και διακρίνεται για το σπουδαίο έργο του και τις υπηρεσίες φροντίδας που προσφέρει, βασιζόμενο σε δωρεές, ιδιωτικούς εράνους και κληροδοτήματα. Στην πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση που είχαμε με την πρόεδρό του, κ. Ιωάννα Ηλιάδη (Ι.Η.), είχαμε την ευκαιρία να ανακαλύψουμε τα σημεία-σταθμούς στην πορεία του προς την οικονομική εξυγίανση, τα στάδια προς τον οργανωτικό του μετασχηματισμό, αλλά και τις προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει το προσεχές διάστημα.
-Κυρία Ηλιάδη, το Άσυλο Ανιάτων μετρά περισσότερα από 130 χρόνια ιστορίας. Πώς ισορροπεί ένας τόσο ιστορικός Οργανισμός ανάμεσα στην παρακαταθήκη του παρελθόντος και στις απαιτήσεις του μέλλοντος;
Ι.Η.: Αρχικά και για όσους δεν γνωρίζουν, το Άσυλο Ανιάτων είναι το πρώτο φιλανθρωπικό σωματείο της Ελλάδας που λειτουργεί αδιάλειπτα από το 1893, χωρίς καμία κρατική επιχορήγηση. Αποτελεί την πρώτη οργανωμένη και θεσμοθετημένη πράξη κοινωνικής φιλανθρωπίας στη χώρα μας. Παράλληλα, μέσω του Ιδρύματος Περιθάλψεως Χρονίως Πασχόντων, από το 1972 έως σήμερα έχει προσφέρει δωρεάν, με συνέπεια και αξιοπρέπεια, φροντίδα σε περισσότερους από 9.500 χρονίως πάσχοντες συνανθρώπους μας από όλη την Ελλάδα.
Για να απαντήσω λοιπόν στην ερώτησή σας μετά από αυτή τη μικρή εισαγωγή, η ισορροπία βρίσκεται στο να παραμένουν αδιαπραγμάτευτες οι αξίες μας, δηλαδή η αξιοπρέπεια του ανθρώπου, η δωρεάν περίθαλψη, η κοινωνική προσφορά και η χρηστή διαχείριση, ενώ ταυτόχρονα εκσυγχρονίζουμε τις υπηρεσίες μας, τις υποδομές μας και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούμε. Επενδύουμε στη βελτίωση της ποιότητας φροντίδας, στην αξιοποίηση σύγχρονων διοικητικών πρακτικών, στην ενίσχυση της διαφάνειας, στη δημιουργία συνεργασιών, αλλά και στη στελέχωση του Ιδρύματος με καταρτισμένο και εξειδικευμένο προσωπικό. Στόχος μας είναι κάθε άνθρωπος που φιλοξενούμε να λαμβάνει υπηρεσίες υψηλού επιπέδου, προσαρμοσμένες στις ιδιαίτερες ανάγκες του.
Με απλά λόγια, η ισορροπία βρίσκεται στο να παραμένουμε πιστοί στις αξίες που αποτελούν την κληρονομιά μας, και ταυτόχρονα να εξελισσόμαστε, ώστε να ανταποκρινόμαστε στις ανάγκες τού σήμερα και του αύριο, με τον άνθρωπο πάντα στο επίκεντρο. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε και ανταποκρινόμαστε στις σημερινές προκλήσεις.
-Τα τελευταία χρόνια το Άσυλο Ανιάτων έχει περάσει από μια απαιτητική διαδικασία οικονομικής εξυγίανσης και οργανωτικού μετασχηματισμού. Ποιες ήταν οι αποφάσεις που καθόρισαν αυτή τη νέα πορεία και ποια είναι σήμερα τα πιο απτά αποτελέσματα;
Ι.Η.: Ανέλαβα την προεδρία του Ασύλου Ανιάτων το 2012, σε μία από τις πιο δύσκολες περιόδους για τη χώρα. Η οικονομική κρίση είχε επηρεάσει δραματικά τα έσοδα των κοινωφελών ιδρυμάτων, και το Άσυλο Ανιάτων δεν αποτέλεσε εξαίρεση. Βρεθήκαμε αντιμέτωποι με σοβαρές οικονομικές πιέσεις και, κάποια στιγμή, αναγκαστήκαμε να εξετάσουμε ακόμη και το ενδεχόμενο αναστολής της λειτουργίας του Ιδρύματος.
Εκείνη την περίοδο, όμως, επιλέξαμε να μην υποχωρήσουμε. Προχωρήσαμε σε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο οικονομικής εξυγίανσης και οργανωτικού μετασχηματισμού, με βασικούς άξονες τη διαφάνεια, τον εξορθολογισμό των δαπανών και τη δημιουργία ενός βιώσιμου μοντέλου λειτουργίας. Παράλληλα, διεκδικήσαμε θεσμικές λύσεις για ζητήματα που επιβάρυναν άδικα το Ίδρυμα, όπως η φορολόγηση, η οριστική εξαίρεση από το clawback και η ρύθμιση των οικονομικών εκκρεμοτήτων με τα ασφαλιστικά ταμεία.
Το σημαντικότερο, όμως, αποτέλεσμα δεν αποτυπώνεται μόνο σε οικονομικούς δείκτες. Η πιο απτή απόδειξη των προσπαθειών μας είναι ότι το Άσυλο Ανιάτων συνεχίζει να υπάρχει, να λειτουργεί και να επιτελεί την αποστολή του, προσφέροντας καθημερινά φροντίδα και περίθαλψη στους ανθρώπους που τη χρειάζονται. Αυτό αποτελεί τη μεγαλύτερη δικαίωση των επιλογών μας, της συλλογικής προσπάθειας και των ατομικών στερήσεων που έγιναν για να διασφαλιστεί η συνέχεια του Ιδρύματος.
-Συχνά μιλάμε για τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων. Τι σημαίνει, όμως, βιωσιμότητα για έναν φιλανθρωπικό Οργανισμό που έχει αποστολή τη φροντίδα των πιο ευάλωτων συνανθρώπων μας;
Ι.Η.: Η βιωσιμότητα για έναν φιλανθρωπικό Οργανισμό όπως το Άσυλο Ανιάτων έχει δύο αλληλένδετες διαστάσεις. Η πρώτη είναι η οικονομική βιωσιμότητα. Το Άσυλο Ανιάτων λειτουργεί εδώ και 133 χρόνια χωρίς καμία κρατική επιχορήγηση, όπως ανέφερα και παραπάνω. Αυτό σημαίνει ότι η δυνατότητά μας να συνεχίσουμε το έργο μας βασίζεται στην ορθή αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας μας, στις δωρεές ιδιωτών και μεγάλων ευεργετών και στη στήριξη ανθρώπων που επιλέγουν να βρίσκονται διαχρονικά δίπλα μας. Χωρίς οικονομική σταθερότητα, δεν μπορεί να υπάρξει συνέχεια στην αποστολή μας.
Υπάρχει όμως και μια δεύτερη, εξίσου σημαντική διάσταση, που συχνά παραβλέπεται. Η πραγματική βιωσιμότητα μετριέται από το κοινωνικό αποτύπωμα που αφήνει ένας Οργανισμός. Για εμάς σημαίνει να επενδύουμε στον άνθρωπο, να διασφαλίζουμε αξιοπρεπή φροντίδα για τους ωφελούμενους, να ενισχύουμε την κοινωνική συνοχή και να δημιουργούμε ίσες ευκαιρίες πρόσβασης σε ποιοτικές υπηρεσίες φροντίδας, ανεξάρτητα από την οικονομική δυνατότητα του καθενός. Οι δύο αυτές διαστάσεις δεν λειτουργούν ανεξάρτητα. Η οικονομική βιωσιμότητα είναι το μέσο, ενώ η κοινωνική προσφορά είναι ο σκοπός. Και μόνο όταν συνυπάρχουν μπορούμε να μιλάμε για έναν πραγματικά βιώσιμο φιλανθρωπικό Οργανισμό.
-Σε μια εποχή που η λογοδοσία και η διαφάνεια αποτελούν ζητούμενα για κάθε Οργανισμό, πώς χτίζεται και διατηρείται η εμπιστοσύνη των πολιτών, των δωρητών και της κοινωνίας;
Ι.Η.: Η εμπιστοσύνη χτίζεται καθημερινά, μέσα από τη διαφάνεια, τη συνέπεια και τον σεβασμό απέναντι σε κάθε άνθρωπο που επιλέγει να μας στηρίξει. Στο Άσυλο Ανιάτων, κάθε δωρεά αξιοποιείται αποκλειστικά για τον σκοπό για τον οποίο προσφέρεται, και ο δωρητής ενημερώνεται για την πορεία και τον αντίκτυπό της, ανεξάρτητα από το ύψος της. Παράλληλα, αναδεικνύουμε τη διάθεση και την αξιοποίηση των δωρεών μέσα από την ιστοσελίδα και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσής μας.
Έχουμε τη χαρά να διαθέτουμε σταθερούς δωρητές που καλύπτουν καθημερινές και ουσιαστικές ανάγκες των ωφελούμενών μας, όπως η σίτιση, η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, η προμήθεια φαρμάκων και νοσοκομειακού υλικού, καθώς και ο ιματισμός. Αυτή η διαρκής στήριξη μεταφράζεται καθημερινά σε καλύτερη φροντίδα και ποιότητα ζωής για τους ανθρώπους που διαβιούν μαζί μας.
Παράλληλα, δημοσιεύουμε τις οικονομικές μας καταστάσεις στην επίσημη ιστοσελίδα μας και έχουμε επενδύσει συστηματικά σε μηχανισμούς εσωτερικού ελέγχου, τακτικούς οικονομικούς ελέγχους και διαδικασίες που διασφαλίζουν τη διαφάνεια και την υπεύθυνη διαχείριση των πόρων μας σε κάθε επίπεδο λειτουργίας. Κάθε χρόνο, αξιολογούμε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούμε και αναγνωρίζουμε τι μπορεί να βελτιωθεί ώστε να προχωρούμε με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και συνέπεια. Για εμάς, η εμπιστοσύνη είναι η βασική προϋπόθεση της σχέσης που χτίζουμε με την κοινωνία.
-Ποια θεωρείτε ότι είναι η μεγαλύτερη διοικητική πρόκληση όταν καλείστε να διαχειριστείτε όχι απλώς έναν Οργανισμό, αλλά μια αποστολή με βαθύ κοινωνικό και ανθρωπιστικό χαρακτήρα;
Ι.Η.: Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι ότι γνωρίζεις πως κάθε απόφαση που παίρνεις επηρεάζει ανθρώπινες ζωές. Οι ωφελούμενοί μας στηρίζονται σε εμάς για τη φροντίδα, την ασφάλεια και την αξιοπρέπειά τους, ενώ οι εργαζόμενοί μας δίνουν καθημερινά τον καλύτερό τους εαυτό για να υπηρετήσουν αυτή την αποστολή. Αυτό από μόνο του σε γεμίζει ευθύνη και δεν σου επιτρέπει να αντιμετωπίζεις τίποτα επιφανειακά.
Υπάρχουν, βέβαια, και πολλές πλευρές της διοίκησης που δεν φαίνονται. Νομικές υποθέσεις, δύσκολες αποφάσεις και ζητήματα που πρέπει να διαχειριστείς με ψυχραιμία και διακριτικότητα. Δεν σας κρύβω ότι υπάρχουν στιγμές που με στεναχωρούν ή με προβληματίζουν. Όμως, εκείνες τις στιγμές θυμίζω πρώτα στον εαυτό μου ποιος είναι ο ρόλος μου: Να κρατώ το Ίδρυμα σταθερό, να στηρίζω τους ανθρώπους του, να εμπνέω εμπιστοσύνη και να κοιτάζω πάντα μπροστά.
Παράλληλα, αισθάνομαι ότι έχω την ευθύνη να τιμήσω την ιστορία και την προσφορά του Ασύλου Ανιάτων, αλλά και να το προετοιμάσω για το μέλλον. Δεν αρκεί να διατηρήσουμε όσα παραλάβαμε· οφείλουμε να τα εξελίξουμε, ώστε το Ίδρυμα να συνεχίσει να προσφέρει με την ίδια αξιοπιστία και ανθρωπιά και στις επόμενες γενιές. Αυτό είναι, για μένα, το πραγματικό νόημα και πρόκληση της διοίκησης: Να υπηρετείς τους ανθρώπους με ευθύνη, να σέβεσαι το παρελθόν και να εργάζεσαι καθημερινά για ένα καλύτερο μέλλον.
-Πίσω από κάθε αριθμό κρύβεται μια ανθρώπινη ιστορία. Υπάρχει κάποια στιγμή ή κάποια προσωπική ιστορία φιλοξενούμενου που σας έχει συγκινήσει ιδιαίτερα και σας υπενθυμίζει καθημερινά τον λόγο ύπαρξης του Οργανισμού;
Ι.Η.: Δεν θα ήταν σωστό να ξεχωρίσω έναν μόνο άνθρωπο. Όλοι όσοι ζουν στο Άσυλο Ανιάτων κουβαλούν τη δική τους ιστορία και όλοι, με τον δικό τους τρόπο, με έχουν επηρεάσει. Αν με ρωτούσατε τι έχω κρατήσει όλα αυτά τα χρόνια, θα σας έλεγα ότι έχω μάθει να εκτιμώ τα πράγματα που συχνά θεωρούμε αυτονόητα: ένα χαμόγελο, μια κουβέντα, μια αγκαλιά, μια μικρή καθημερινή νίκη. Έχω δει ανθρώπους να βρίσκουν ξανά τη δύναμη να συμμετέχουν στη ζωή, να χαίρονται μια βόλτα, μια γιορτή, μια επίσκεψη από τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Αυτές οι στιγμές δεν αποτυπώνονται σε κανέναν απολογισμό, αλλά είναι η μεγαλύτερη επιβράβευση για όλους μας.
Το Άσυλο Ανιάτων υπάρχει για να προσφέρει φροντίδα, αλλά τελικά προσφέρει και ένα πολύτιμο μάθημα σε όλους εμάς που το υπηρετούμε: ότι η αξιοπρέπεια, η αγάπη και η ανθρώπινη παρουσία μπορούν να αλλάξουν την καθημερινότητα ενός ανθρώπου. Αυτό είναι κάτι που δεν ξεχνάς ποτέ.
-Πιστεύετε ότι η ελληνική κοινωνία έχει κάνει βήματα ως προς την κατανόηση των αναγκών των ανθρώπων με χρόνια και ανίατα νοσήματα ή εξακολουθούν να υπάρχουν στερεότυπα και αόρατα εμπόδια;
Ι.Η.: Έχουν γίνει βήματα τα τελευταία χρόνια και η κοινωνία είναι σαφώς πιο ευαισθητοποιημένη σε σχέση με το παρελθόν. Ωστόσο, εξακολουθεί να υπάρχει στίγμα γύρω από χρόνιες παθήσεις όπως η άνοια ή η παραπληγία. Είναι ζητήματα που δεν έχουν ακόμη ενταχθεί πλήρως στην καθημερινότητά μας με τον τρόπο που θα έπρεπε, καθώς αποτελούν μια κατάσταση στην οποία ο καθένας μας εν δυνάμει μπορεί να βρεθεί.
Το βλέπουμε στην πράξη, στην καθημερινότητα, από την έλλειψη κατανόησης μέχρι απτά εμπόδια προσβασιμότητας. Το βιώνουμε και μέσα από την καθημερινή εμπειρία των ίδιων των ωφελούμενών μας, εκείνων που μπορούν να κινηθούν και να εξυπηρετηθούν σε έναν βαθμό αυτόνομα. Μας μεταφέρουν συχνά τις δυσκολίες που συναντούν στην προσβασιμότητα και στη μετακίνησή τους, κάτι που μας υπενθυμίζει ότι η συμπερίληψη είναι καθημερινή, πρακτική συνθήκη.
Αναγνωρίζω, όμως, ότι έχουν γίνει ουσιαστικά βήματα προς την ένταξη των συνανθρώπων μας. Ο ρόλος του Ασύλου Ανιάτων είναι να υπενθυμίζει ότι οι άνθρωποι με χρόνιες και ανίατες παθήσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της κοινωνίας μας και ότι η ένταξή τους δεν είναι επιλογή αλλά αναγκαιότητα. Γι’ αυτό οι εκδηλώσεις, τα bazaar και οι δράσεις μας δεν είναι απλώς υποστηρικτικές· έχουν στόχο να φέρνουν την κοινωνία πιο κοντά στους ανθρώπους μας, να σπάνε στερεότυπα και να καλλιεργούν αποδοχή μέσα από την επαφή.
-Ποια είναι η μεγαλύτερη κοινωνική αξία που παράγει σήμερα το Άσυλο Ανιάτων και ίσως δεν είναι ευρέως γνωστή στο κοινό;
Ι.Η.: Η μεγαλύτερη κοινωνική αξία που παράγει σήμερα το Άσυλο Ανιάτων είναι ότι προσφέρει αξιοπρεπή, ουσιαστική και διαρκή φροντίδα σε ανθρώπους που τη χρειάζονται περισσότερο. Πολλοί από τους ωφελούμενούς μας δεν διαθέτουν το απαραίτητο οικογενειακό ή κοινωνικό υποστηρικτικό περιβάλλον. Για εμάς, όμως, δεν είναι απλώς ωφελούμενοι. Είναι άνθρωποι με τη δική τους ιστορία, τις ανάγκες και τις επιθυμίες τους. Είναι μέλη της μεγάλης οικογένειας του Ασύλου Ανιάτων.
Ίσως αυτό που δεν είναι ευρέως γνωστό είναι ότι το έργο μας εκτείνεται πολύ πέρα από την περίθαλψη. Στόχος μας είναι να διατηρούμε και να ενισχύουμε την ποιότητα ζωής των ωφελούμενών μας μέσα από μια ολοκληρωμένη διεπιστημονική προσέγγιση. Παρέχουμε υπηρεσίες φυσικοθεραπείας, εργοθεραπείας και λογοθεραπείας, ενώ το Τμήμα Ψυχικής Υγείας και η Κοινωνική Υπηρεσία προσφέρουν ουσιαστική ψυχοκοινωνική υποστήριξη και οργανώνουν ομάδες κοινωνικής ενδυνάμωσης. Παράλληλα, το Τμήμα Δημιουργικής Απασχόλησης σχεδιάζει καθημερινές δραστηριότητες που ενισχύουν τη δημιουργικότητα, την επικοινωνία και τη συμμετοχή των ωφελούμενών μας.
Δίνουμε ιδιαίτερη σημασία στις στιγμές που γεμίζουν τη ζωή με χαρά. Οι πολιτιστικές δράσεις, οι εκδρομές, οι εκπαιδευτικές επισκέψεις και τα καλοκαιρινά μπάνια στη θάλασσα δημιουργούν πολύτιμες εμπειρίες και αναμνήσεις. Για εμάς, φροντίδα σημαίνει να βοηθάς έναν άνθρωπο να συνεχίσει να ζει με αξιοπρέπεια, να συμμετέχει, να αισθάνεται ότι ανήκει και ότι η ζωή του εξακολουθεί να έχει νόημα. Αυτό είναι, πιστεύω, το σημαντικότερο κοινωνικό αποτύπωμα του Ασύλου Ανιάτων.
-Πώς μπορεί η καινοτομία και η τεχνολογία να συμβάλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της καθημερινότητας των ωφελούμενων χωρίς να χαθεί η ανθρώπινη διάσταση της φροντίδας;
Ι.Η.: Η καινοτομία και η τεχνολογία μπορούν να αποτελέσουν πολύτιμους συμμάχους στη φροντίδα, αρκεί να υπηρετούν τον άνθρωπο και όχι να τον αντικαθιστούν. Για εμάς, η τεχνολογία αποκτά πραγματική αξία όταν βελτιώνει την καθημερινότητα των ωφελούμενών μας, ενισχύει την αυτονομία τους, υποστηρίζει το έργο των επαγγελματιών υγείας και μας επιτρέπει να παρέχουμε ακόμη πιο ποιοτικές και εξατομικευμένες υπηρεσίες.
Αυτό σημαίνει σύγχρονο εξοπλισμό αποκατάστασης, ψηφιακά εργαλεία που διευκολύνουν την οργάνωση της φροντίδας, αλλά και πρωτοβουλίες που αξιοποιούν την τεχνολογία για να μειώσουν την κοινωνική απομόνωση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι δράσεις διαγενεακής σύνδεσης που έχουμε αναπτύξει, μέσα από τις οποίες μαθητές που επισκέπτονται το Ίδρυμα βοηθούν τους ωφελούμενούς μας να εξοικειωθούν με τη χρήση των κινητών τηλεφώνων. Έτσι μπορούν να επικοινωνούν πιο εύκολα με τις οικογένειές τους και να αισθάνονται ότι παραμένουν ενεργό μέρος μιας κοινωνίας που εξελίσσεται.
Για εμάς, αυτή είναι η ουσία της καινοτομίας: Να φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά. Όσο κι αν εξελίσσεται η τεχνολογία, δεν μπορεί να αντικαταστήσει το χαμόγελο, την προσωπική επαφή, την ενσυναίσθηση και τη σχέση εμπιστοσύνης που δημιουργείται καθημερινά. Αυτά παραμένουν η καρδιά της αποστολής του Ασύλου Ανιάτων.
-Κλείνοντας, κυρία πρόεδρε, ποιο είναι το προσωπικό σας όραμα για την επόμενη δεκαετία του Οργανισμού;
Ι.Η.: Σας ευχαριστώ για αυτή την ερώτηση, γιατί αγγίζει κάτι που σκέφτομαι πολύ συχνά. Η ενασχόλησή μου με το Άσυλο Ανιάτων είναι μια συνειδητή επιλογή προσφοράς. Υπηρετώ αυτόν τον Οργανισμό εθελοντικά, γιατί πιστεύω βαθιά στην αποστολή του και συγκινούμαι καθημερινά από τους ανθρώπους του. Αυτό δημιουργεί και μια μεγάλη ευθύνη: Να ανταποκριθούμε στις ανάγκες του σήμερα, αφήνοντας ταυτόχρονα μια ουσιαστική παρακαταθήκη για το αύριο.
Το όραμά μου για την επόμενη δεκαετία είναι ένα Άσυλο Ανιάτων ακόμη πιο σύγχρονο, εξωστρεφές και καινοτόμο, που θα αξιοποιεί την επιστήμη και την τεχνολογία χωρίς να χάσει ποτέ τον βαθιά ανθρώπινο χαρακτήρα του. Θέλουμε να επενδύσουμε σε νέες υπηρεσίες και δομές που θα προσφέρουν περισσότερες δυνατότητες αποκατάστασης, μεγαλύτερη αυτονομία και, όπου αυτό είναι εφικτό, καλύτερες προοπτικές κοινωνικής επανένταξης. Στο πλαίσιο αυτό, στρατηγική μας προτεραιότητα αποτελεί η ανάπτυξη του Κέντρου Αποθεραπείας και Αποκατάστασης κλειστής και ημερήσιας νοσηλείας. Γιατί αποκατάσταση σημαίνει αξιοπρέπεια και ελπίδα για καλύτερη ποιότητα ζωής.
Τα όνειρά μου και οι στόχοι είναι ατελείωτα. Κάθε μέρα ζω για να καταφέρω να οδηγήσω το Άσυλον Ανιάτων στον επόμενο αιώνα της ιστορίας του. Γιατί εμείς είμαστε περαστικοί· οι θεσμοί, όταν υπηρετούν τον άνθρωπο με συνέπεια και αξίες, είναι αυτοί που μένουν.