Από το Παρίσι έως το Κατμαντού και από το Δελχί έως την Κολωνία, η νεολαία κατεβαίνει στους δρόμους. Κάποια από τα αιτήματα μπορεί να διαφέρουν από χώρα σε χώρα, όμως πίσω τους κρύβεται ένα κοινό πρόβλημα.
Πρόκειται για μια εξέγερση απέναντι σε κυβερνήσεις των οποίων οι υποσχέσεις για το μέλλον δεν εκπληρώνονται πλέον: εκπαιδευτικά συστήματα που καταρρέουν, αγορές εργασίας με ελάχιστες ευκαιρίες εν μέσω των μεγάλων ανατροπών της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ) και κόστος ζωής που καθιστά απρόσιτα τα βασικά αγαθά όπως η στέγη.
Η οικονομική κατάρρευση που αντιμετώπισαν την προηγούμενη δεκαετία χώρες όπως η Ελλάδα, οι προσφυγικές ροές, η πανδημία, ο πόλεμος στην Ευρώπη, η κλιματική αλλαγή και η ΑΙ συνθέτουν τις εμπειρίες μιας γενιάς για την οποία η κρίση είναι η κανονική κατάσταση. Αυτό αλλάζει τις προσδοκίες που έχουν από την πολιτική αφού «όποιος μεγαλώνει υπό συνθήκες διαρκούς αβεβαιότητας, δεν θέλει να παραμυθιάζεται με γενικές υποσχέσεις προόδου». Ζητούνται, λοιπόν, συγκεκριμένες απαντήσεις σε υπαρξιακά ερωτήματα του μέλλοντος.
Οι καθηγητές Klaus Hurrelmann (Ανώτερος Καθηγητής Υγείας και Εκπαίδευσης στη Σχολή Hertie του Βερολίνου) και Andrea Römmele (Καθηγήτρια Επικοινωνίας στην Πολιτική και την Κοινωνία των Πολιτών στη Σχολή Hertie) αναρωτιούνται σε ένα εξαιρετικό άρθρο τους στην γερμανική εφημερίδα F.A.Z. «πώς μπορεί κανείς να αναπτύξει μια επαγγελματική προοπτική, όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη αλλάζει ολόκληρα πεδία δραστηριότητας; Πώς μπορεί να δημιουργηθεί μια οικογένεια, όταν λείπει η προσιτή κατοικία; Πόσο ασφαλής είναι μια συνταξιοδότηση, η χρηματοδότηση της οποίας γίνεται όλο και πιο δύσκολη; Και πόσο αξιόπιστη είναι η κλιματική πολιτική, όταν οι αναγκαίες αποφάσεις αναβάλλονται συνεχώς; Αυτά παρεμπιπτόντως δεν είναι ειδικά θέματα της νεολαίας. Είναι τα κεντρικά ερωτήματα του μέλλοντος για ολόκληρη την κοινωνία».
Το φαινόμενο των κινητοποιήσεων των νέων δεν περιορίζεται στις εύπορες κοινωνίες της Γαλλίας, της Ιταλίας ή της Γερμανίας. Εκδηλώνεται εξίσου στις ανερχόμενες οικονομίες της Ασίας και της Αφρικής, όπου πολλοί ζουν με λιγότερο από δύο δολάρια την ημέρα.
Η Γαλλία έδωσε το σήμα στην Ευρώπη. Όλα ξεκίνησαν στο λύκειο Saint-Exupéry της Κρετέιγ, όπου μαθητές, γονείς και καθηγητές συγκεντρώθηκαν ζητώντας περισσότερους πόρους για την εκπαίδευση. Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι τάξεις με τους πολλούς μαθητές, τα προβληματικά κτίρια και η έλλειψη εκπαιδευτικών. Στις 2 Οκτωβρίου, σύμφωνα με το γαλλικό υπουργείο Εσωτερικών, στο κίνημα είχαν ενταχθεί 1.027 λύκεια, με περισσότερα από 560 να υφίστανται διαταραχές και 400 να έχουν κλείσει, σε σύνολο περίπου 3.700. Στις 17 Οκτωβρίου η κυβέρνηση μέτρησε 550.000 διαδηλωτές και ανακοινώθηκαν 2.331 προσαγωγές, το 30% των οποίων αφορούσε ανηλίκους. Οι ζημιές από τα επεισόδια μόνο εκείνης της ημέρας εκτιμώνται από τις ασφαλιστικές εταιρείες σε πάνω από ένα δισ. ευρώ, εκ των οποίων 666 εκατ. αφορούν καταστήματα και 200 εκατ. δημόσια περιουσία.
Σύμφωνα με δημοσκόπηση της Odoxa για τη Le Figaro, στις αρχές Οκτωβρίου το 62% των Γάλλων θεωρούσε δικαιολογημένη την κινητοποίηση. Στις 26 Οκτωβρίου ο πρωθυπουργός Σεμπαστιέν Λεκορνί ανακοίνωσε τάξεις έως 28 μαθητών, 500 νέες θέσεις καθηγητών και 500 θέσεις ψυχολόγων, νοσηλευτών και κοινωνικών λειτουργών, ένα δισ. ευρώ για πανεπιστημιακά κτίρια και τέσσερα δισ. σε δάνεια προς τις περιφέρειες για την ανακαίνιση σχολείων. Οι μαθητικές οργανώσεις τα έκριναν ανεπαρκή, διεκδικώντας 10 δισ. ευρώ και συνεχίζουν τις κινητοποιήσεις. Νεότερη μέτρηση της Odoxa για τη Le Figaro δείχνει ότι, μετά από αρκετές εβδομάδες αναταραχής και καταστροφών, περισσότεροι από οκτώ στους δέκα Γάλλους εγκρίνουν τα κυβερνητικά μέτρα, ενώ το 64% ζητά πλέον τον τερματισμό των κινητοποιήσεων.
Στην Ινδία, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει ανάπτυξη 7% φέτος, όμως η νεολαία δεν συμμερίζεται την αισιοδοξία. Ένα σκάνδαλο στις εισαγωγικές εξετάσεις ανάγκασε πάνω από δύο εκατομμύρια υποψηφίους να εξεταστούν ξανά, ακολούθησαν περίπου 1.000 συλλήψεις, ενώ το κόμμα του πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι κατηγορήθηκε για τη διαγραφή σχεδόν 15 εκατομμυρίων πολιτών από τους εκλογικούς καταλόγους. Το 65% των αποφοίτων δεν βρίσκει δουλειά τον πρώτο χρόνο και στο Δελχί τα τρόφιμα ακρίβυναν κατά 15%. Όταν ένας δικαστής αποκάλεσε τους διαδηλωτές «Κατσαρίδες», γεννήθηκε το ομώνυμο κίνημα με 1,5 εκατομμύριο ακολούθους. Η επικεφαλής του έχει καταθέσει μήνυση κατά του ινδικού υπουργείου Παιδείας για την έλλειψη διαφάνειας στις εξετάσεις, και το 34% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι θα ψήφιζε τις «Κατσαρίδες» αν γινόταν κόμμα.
Στη Σρι Λάνκα το 2022, με την ανεργία των νέων κοντά στο 40%, ο Γκοταμπάγια Ρατζαπάκσα εγκατέλειψε τη χώρα. Στο Μπανγκλαντές έπεσε η Σεΐχ Χασίνα και την εξουσία ανέλαβαν εκπρόσωποι των φοιτητών με τον Μοχάμεντ Γιουνούς. Στο Νεπάλ, με επίσημη ανεργία των νέων 21%, δεκάδες χιλιάδες εισέβαλαν στο κοινοβούλιο και τρεις ημέρες αργότερα υπήρχε νέα κυβέρνηση.
Στη Σερβία, η κατάρρευση του στεγάστρου του σταθμού του Νόβι Σαντ την 1η Νοεμβρίου 2024 στοίχισε τη ζωή σε 15 ανθρώπους, ενώ ένα ακόμη θύμα υπέκυψε αργότερα. Τον Μάρτιο του 2025 πάνω από 300.000 διαδήλωσαν στο Βελιγράδι. Έπειτα από 1,5 χρόνο σκληρής πολιτικής διαμάχης και διαδηλώσεων κατά της κυβέρνησης του Σέρβου προέδρου Αλεξ. Βούτσιτς, συνελεύσεις σε περισσότερες από 80 σχολές σε πέντε πανεπιστημιακές πόλεις επέλεξαν 250 υποψηφίους για τη «Φοιτητική Λίστα», χωρίς κανέναν φοιτητή. Το αποτέλεσμα ήταν 140 έδρες στις 250 για τη «Φοιτητική Λίστα» στις πρόσφατες εκλογές που οδήγησαν στην έξωση του Αλεξ. Βούτσιτς από την εξουσία.
Οι δύο Γερμανοί καθηγητές υποστηρίζουν πως είναι ορθολογικό βραχυπρόθεσμα να προσανατολίζονται τα πολιτικά κόμματα προς τα συμφέροντα των ηλικιωμένων πλειοψηφιών των ψηφοφόρων. Οι ηλικιωμένοι είναι αυτοί που σπεύδουν στις κάλπες σε κάθε πολιτική αναμέτρηση. Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, τα κόμματα κινδυνεύουν να χάσουν τη σύνδεση με τις επερχόμενες γενιές. Από τη μία σταθεροποιούν βραχυπρόθεσμα την εξουσία τους και από την άλλη υπονομεύουν τη μακροπρόθεσμη ικανότητά τους για ανανέωση.
Οι δύο καθηγητές θεωρούν πως προσιτή κατοικία, ρεαλιστικοί τρόποι για τη δημιουργία περιουσίας, εκπαίδευση ικανή να ανταποκριθεί στο μέλλον, δίκαιη κατανομή των συνταξιοδοτικών βαρών, προστασία του κλίματος και υπεύθυνη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης πρέπει να τεθούν στο επίκεντρο των προγραμμάτων των κομμάτων. Οι πολιτικές αποφάσεις πρέπει να ελέγχονται με συνέπεια ως προς το αν είναι βιώσιμες και για τις επόμενες γενιές.
Η διασφάλιση του παρόντος δεν επιτρέπεται πλέον να γίνεται εις βάρος του μέλλοντος. Οι πολιτικές αποφάσεις θα πρέπει να ελέγχονται συστηματικά ως προς το ποιες μακροπρόθεσμες συνέπειες έχουν για διαφορετικές ηλικιακές ομάδες. Ένας «έλεγχος γενεών» για τους νόμους «θα μπορούσε να καταστήσει ορατά τα οικονομικά, οικολογικά και κοινωνικά βάρη που επιβάλλονται στις μελλοντικές γενιές».
Χρειάζονται ταυτόχρονα και νέα μοντέλα πολιτικής εκπροσώπησης ώστε να αυξηθεί η συμμετοχή των νέων στις αποφάσεις για το μέλλον. Πράγμα δύσκολο όπως μπορεί να διαπιστώσει όποιος μελετήσει το μέσο όρο ηλικίας των επιτελικών στελεχών και των βουλευτών στα ελληνικά πολιτικά κόμματα…